السيد الطباطبائي
36
مهر تابان ( طبع قديم ) ( فارسى )
از كيفيّت ورود در بحث و جرح و تعديل مطالب واردهء در مرآت العقول ، علميّت اين مجتهد خبير معلوم مىشود ؛ كه زحمات او تا چه حدّ قابل تقدير است . و ليكن معذلك با وجود اجتهاد و بصيرت در فنّ روايات و احاديث ، در مسائل عميقهء فلسفيّهء وارد نبوده است ؛ و مانند شيخ مفيد ، و سيّد مرتضى ، و خواجه نصير الدّين طوسى ، و علّامهء حلّى كه از متكلّمين شيعه و پاسداران و حافظان مكتب بودهاند ؛ نبوده است . و بنابراين در بعضى از بياناتى كه دارد دچار اشتباه گرديده است ؛ و اين امر موجب تنزّل اين دائرة المعارف مىگردد ؛ و بر اين اصل بنا شد در بحارالانوارى كه طبع جديد مىشود ؛ ايشان يك دوره مرور و مطالعه نموده ؛ و هرجا كه نياز به بيان دارد تعليقه بنويسند ؛ تا اين كتاب پرارزش ، با اين تعليقات مستواى علمى خود را حفظ كند . اين امر عملى شد ؛ و ايشان تا جلد ششم از طبع جديد را تعليقه نوشتند ؛ ليكن به لحاظ يكى دو تعليقهاى كه صريحا در آنجا نظر علّامهء مجلسىّ را ردّ كردند ؛ اين امر براى طبقهاى كه تا اين اندازه حاضر نبودند نظريّات مجلسىّ مورد ايراد واقع شود خوشايند نشد ؛ و متصدّى و مباشر طبع ، بنا به الزامات خارجيّه ، از ايشان تقاضا كرد كه در بعضى از مواضع قدرى كوتاهتر بنويسند ؛ و از بعضى از ايرادات صرف نظر كنند . علّامه حاضر نشدند ؛ و فرمودند : در مكتب شيعه ارزش جعفر بن محمّد الصّادق از علّامه مجلسىّ بيشتر است ؛ و زمانى كه داير شود به جهت بيانات و شروح علّامه مجلسىّ ، ايراد عقلىّ و علمىّ بر حضرات معصومين عليهم السّلام وارد گردد ؛ ما حاضر نيستيم آن حضرات را به مجلسى بفروشيم . و من از آنچه به نظر خود در مواضع مقرّر ، لازم مىدانم بنويسم ؛ يك كلمه كم نخواهم كرد . لذا بقيّهء مجلّدات بحار ، بدون تعليقهء علّامه طباطبائىّ طبع شد ؛ و اين اثر نفيس فاقد تعليقات علّامه گرديد . و ما دو تعليقه از تعليقات علّامه را كه آنها باعث تعطيل تعليقات شد در اينجا مىآوريم ؛ و قضاوت را بعهدهء خوانندگان و اهل تحقيق مىگذاريم . أوّل تعليقهء صفحهء 100 از جلد اوّل كه چون علّامهء مجلسى معانى مختلفى را از