رسيدگى به ستمديدگان و رفع ظلم از مظلومان ، يكى از مسئوليتهاى هر فرد مسلمان است . چنان كه پيامبر اسلام پيش از اسلام با جوانانى كه براى رفع ظلم از مظلومين سازمانى به نام « حلف الفضول » تشكيل داده بودند شركت كرد و بعد از اسلام هم مىفرمودند كه حاضرند با چنين تشكيلاتى همكارى كنند . در زمانهاى گذشته رسم بر اين بود كه خلفا ، و سلاطين در يك يا چند روز از سال شخصا براى رسيدگى به تظلّم ستمديدگان مىنشستند ، و از آنجا كه اين كار به جايى نمىرسيد و از طرفى هم رسيدگى به شكايات مردم و رفع ظلم از آنان بايد يك وظيفهء دائمى باشد مجبور شدند ديوانى و سازمانى تشكيل دهند . « 1 » با اينكه فى المثل در بغداد « قاضى القضاة » وجود داشت و در هر شهرى هم قاضى شرع بود ، مع الوصف گاهى كار بالا مىگرفت و شكايات به خليفه مىرسيد و او هم كه نه اطلاعات فقهى و نه قدرت رسيدگى و حلّ آنها را داشت ، لذا مىبايست افرادى كه واجد شرايط باشند رياست اين كار مهم را به عهده گيرند ، كارى كه قضات شرع و قاضى القضاة عاجز از انجام و حل آن باشند . بنابر اين فقهاء عالى مقام كه از قدرت علمى و شجاعت صادر كردن فتوى و حكم برخوردار بودند ، و مقام زهد و تقوى داشتند در خور اين مقام رفيع بودند . « 2 »

--> ( 1 ) كاخ دلاويز ص 37 ( 2 ) سيد رضى مؤلف نهج البلاغه ص 74 و 75