نگريست و از آنان در گفتار و كردار غيرموافقشان با شرع ، كوركورانه تقليد كرد . ماجراى ابليس در اين خصوص در خور توجه است . در احاديث ، پند و اندرزها و سخنان حكمت‌آميز پراكنده‌اى از ابليس روايت شده كه از اعمال و كردار صوفيان به مراتب افزون‌تر است ولى شيطان همراه با فرشتگان دوازده هزار سال خدا را پرستش نمود و سپس در يك سجده از او نافرمانى كرد و در دامن كفر قرار گرفت و سزاوار جاودانگى در آتش دوزخ گرديد . نقل شده كه شيطان تنها يك سجده را چهار هزار سال « 1 » انجام داد . بنابراين ، چگونه براى يك انسان خردمند روا و جايز است به وسيلهء يكى از دشمنان دين كه از او پند و اندرز و تظاهر به پارسايى و عبادت بىنظير آن را ديد ، فريب بخورد و در كارهاى ناپسندش از او پيروى نمايد ؟ غزالى صاحب كتاب « الاحياء » از جمله كسانى است كه صوفىها به واسطهء گفتارش فريب خورده‌اند آنان به سخنان وى فوق العاده اعتماد دارند به‌گونه‌اى كه مدعىاند او شيعه است درصورتىكه او از بزرگترين كينه‌ورزان و سرسخت‌ترين دشمنان شيعه به شمار مىآيد . در اين‌جا به بيان دوازده مورد از كارهايى كه از وى سر زده خواهيم پرداخت : 1 - او پس از تلاش‌هاى زياد و رياضت‌هاى فراوان و رسيدن به مرحلهء كشف و شهود ، مدعى شده كه برايش كشف شده ابو بكر به مراتب بر على عليه السّلام برترى دارد و اين موضوع براى كسانى كه به مطالعهء كتاب وى پرداخته باشند روشن است و قبلا در مبحث كشف به اين مطلب اشاره شد . 2 - وى بر مبناى اشاعره صريحا جور و ستم و تبهكارى و كفر را به خدا نسبت داده و گفته است : نيكى و بدى و ايمان و كفر از ناحيهء خدا است . . . تا آخر سخنانش كه در كتاب وى موجود است و ابن طاوس نيز در كتاب « الطرايف » اين سخن را از او نقل كرده است بنابراين ، چگونه براى كسى كه منسوب به شيعه است رواست از چنين فردى تقليد و پيروى كند و به دو خوش‌بين باشد در صورتى كه اقرار و اعتقاد وى ، اين‌گونه است . 3 - وى در كتابش به صراحت ناسزاگويى يزيد و حجّاج را جايز نمىداند و عبارتش قبلا يادآورى شد . آيا مخالفت و دشمنى با دودمان پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله فراتر از اين يافت

--> ( 1 ) . بحار ج 63 ، ص 235 .