اثبات تجرد خيال و صور قائمهء به آن و اثبات معاد جسمانى و حشر جميع عوالم وجوديه و بيان لزوم عود جميع اشيا به مبدأ اعلا به براهين عقليه و بيان كيفيت عذاب قبر و سكرات موت و اثبات عوالم برزخى در قوس صعود و نزول از مختصات اين رجل عظيم‌الشأن است . شيخ الرئيس و شيخ الاشراق و اتباع اين دو به همين جهت از اثبات معاد جسمانى عاجز مانده‌اند ؛ شيخ الرئيس با آن عظمت علمى و قوه ذكا در جايى حشر اجساد را انكار كرده و در موضع ديگرى آن را تعبدا قبول نموده است . شيخ الاشراق هم معاد را حشر برزخى « برزخ نزولى » دانسته است . [ 1 ] شيخ الرئيس روى انكار تشكيك خاصى و قول به تباين در وجود ، ارباب انواع و مثل نورى را انكار كرده است و براهينى در شفا [ 2 ] در ابطال مثل نورى ذكر كرده ، همهء براهين او مبتنى بر عدم جواز تشكيك در افراد حقيقت واحد است . [ 3 ] حكماى اسلامى اتحاد عاقل و معقول بلكه اتحاد هر مدركى را با مدرك خود منكرند ، اين مسأله مبتنى بر مقدماتى است كه ملا صدرا آن مقدمات را به طور متفرق در كتب و مسفورات خود بيان كرده است ، مثل اصالت وجود و حدوث

--> ( 1 ) . حكمة الإشراق ضمن مجموعهء مصنّفات شيخ اشراق ، ج 1 ، ص 234 .