باطلان [ 1 ] ؛ لأنّ وجود الجزء قبل وجود الكلّ و وجود الصفة [ 2 ] بعد وجود الموصوف ، فيكون الماهية حاصلة الوجود قبل نفسها ، و يكون الوجود متقدما على نفسه ، و كلاهما ممتنعان ، و يلزم أيضا تكرّر نحو وجود شيء واحد من جهة واحدة ، و التسلسل في المرتّبات المجتمعة من أفراد الوجود ، و هذا التسلسل - مع استحالته بالبراهين و استلزامه [ 3 ] لانحصار ما لا يتناهى بين حاصرين أي الوجود و الماهية - يستلزم المدّعى

--> ( 1 ) . از اين هشت قسم يك قسم آن ( قسم أخير ) صحيح و مطابق با برهان است ، چون شق اول و دوم و سوم و چهارم با حصول ماهيت قبل از وجود ملازم مىباشد ، شق پنجم و ششم نيز باطل است ، چون ماهيت به ذات خود قيام ندارد ، بلكه قائم به وجود است و بدون وجود از براى چيزى نمىباشد . اگر ماهيت براى چيزى صفت و يا از براى صفتى موصوف باشد ، بايد به نفس وجودى كه معروض و قائم به اين موصوف است باشد ، در اين صورت صفت واحد ، قائم به موصوف واحد است . شق هفتم باطل است ، چون ماهيت بالذات تقرر ندارد . ر . ك : رسالة في الوجود الرابط ؛ ضمن مجموعهء مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى ، ج 2 ، صص 188 - 189 . ( 2 ) . مراد از استاد ، حكيم محقق ، فخر المتأخرين آخوند ملاعلى نورى است ، چون ملا اسماعيل شاگرد آخوند نورى - رحمهما اللّه - مىباشد .