يأست ، و نوميدى تو پس از اميدت ، و توجّه تو به آن‌چه كه در ذهنت نبوده ، و فراموشى تو از آن‌چه به آن اعتقاد داشته‌اى . ابن ابى العوجاء گويد : و پيوسته امام عليه السّلام برايم آثار قدرت خدا را در وجودم ، كه نمىتوانستم انكار كنم ، برمىشمرد كه يقين نمودم به‌زودى در اين مباحثه بر من غالب خواهد شد ( - يا اين‌كه - يقين نمودم به‌زودى خدايش ميان من و او ظاهر خواهد شد ) . « 1 » و مقبوضون احتضارا ؛ و در چنگال مرگ قرار گرفته . اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَ يُرْسِلُ الْأُخْرى إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ « 2 » ؛ خداست كه وقت مرگ ارواح خلق را مىگيرد و آن را كه هنوز مرگش فرا نرسيده نيز در حال خواب روحش را قبض مىكند سپس آن را كه حكم به مرگش كرده جانش را نگاه مىدارد و آن را كه نكرده به بدنش مىفرستد تا وقت معين مرگ . در اين كار نيز ادلهء قدرت الهى براى متفكران پديدار است . فَلَوْ لا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ * وَ أَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ * وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَ لكِنْ لا تُبْصِرُونَ * فَلَوْ لا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ * تَرْجِعُونَها إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ « 3 » ؛ پس چگونه خواهيد بود هنگامىكه جانشان به گلو رسد . و شما وقت مرگ بر بالين آن مرده حاضريد و مىنگريد ، و ما به او از شما نزديك‌تريم . ليكن شما معرفت و بصيرت نداريد . اگر كار به دست شما و طبيعت است و شما را آفريننده‌اى نيست ، پس روح را دوباره به بدن مرده بازگردانيد اگر راست مىگوييد . وَ هُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَ يَعْلَمُ ما جَرَحْتُمْ بِالنَّهارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضى أَجَلٌ مُسَمًّى ثُمَّ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ ثُمَّ يُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ « 4 » ؛

--> ( 1 ) . اصول كافى ، ج 1 ، ص 95 و صدوق ، توحيد ، ص 125 ، عبارت اخير روايت چنين است : « حتى ظننت أنّه سيظهر فيما بيني و بينه » و در بعض نسخ آمده : « حتى ظننت أنّ إلهه سيظهر . . . » . ( 2 ) . زمر ( 39 ) آيهء 42 . ( 3 ) . واقعه ( 56 ) آيات 83 - 87 . ( 4 ) . انعام ( 6 ) آيهء 60 .