عالم حقوق اعمال شخص حقيقى را در بيدارى مدّنظر قرار مىدهد و او را مسؤول مىشناسد . ديدگاهها هرچه باشند و هر معنى كه براى آن منظور گردد در قلمرو دين نيز خواب و خواب ديدن مورد بحث و گفتگو است . خواب ديدن را اگر عالم به وظايف الاعضاء توجيه كرد فقط ارتباط اعمال و كردار به خواب رفته را با بيداريش منظور مىدارد و از آن فراتر نمىرود و نبايد هم فراتر رود . ولى ما پاسخ خود را دربارهء خواب ديدن نمىتوانيم از دو عالم ياد شده بدست آوريم . و اعمال انسانها پيوسته همگونى ندارند تا پاسخ واحدى در برابر آنها داشته باشيم . همان‌گونه كه خستگى در كارها نسبت به انگيزه‌ها و باورها متفاوت است و رنج و آسايش نيز معنى مطلق ندارند . انسان معما و چيستان خلقت است شناختش در ابعاد گوناگون دشوارتر از شناخت ديگر موجودات است . به هرحال ، خواب ديدن واقعيتى است انكارناپذير كه معبرين خواب واصحاب تنجيم از گذشته تاكنون بدان پرداخته‌اند و اديان نيز بدان عنايت خاص داشته‌اند . كتاب آسمانى ما مىفرمايد : « وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِباساً وَ النَّوْمَ سُباتاً » ، « 1 » « وَ جَعَلْنا نَوْمَكُمْ سُباتاً » ، « 2 » « وَ مِنْ آياتِهِ مَنامُكُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ » ، « 3 » « اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها » . « 4 » در قرآن مجيد به خوابهاى صادق و اضغاث احلام ( كاذب ) اشارتها رفته است كه در اين وجيزه جاى بسط ندارد . والد معظم - طاب ثراه - كه عمر پر بركت خود را در راه بحث و فحص در علوم اسلامى به ويژه در احاديث شريف و رجال حديث مصروف داشتند ، بدين موضوع

--> ( 1 ) - فرقان : 47 . ( 2 ) - نبأ : 9 . ( 3 ) - روم : 23 . ( 4 ) - زمر : 42