خواجه نصير الدين الطوسي
91
تنسوخ نامه ايلخانى ( فارسى )
و اغلب لؤلؤ نيكو وردى باشد « 1 » ، يا تبنى . و نوعى « 2 » از زرد باشد ، كه آن را رصاصى « 3 » گويند ، يعنى شبه قلعى « 4 » و آن نيكو نبود . چهارم رنگى بود كه آن را طاوسى « 5 » خوانند . و آن سفيدى باشد كه اندك با سبزى « 6 » زند . و چون بروشنائى « 7 » دارند مانند قوس قزح « 8 » نمايد . و آن را اعتبارى نشمرند « 9 » ، از آن جهت كه آب او زود بگذرد « 10 » . و بعضى نيز باشد كه پايدار و نيكو بود . پنجم را فقاعى خوانند ، كه با وجود سرخى اندك « 11 » تيرگى دارد برنگ فقاع . ششم را « 12 » شمعى خوانند [ كه ] ما بين زردى و سبزى باشد . هفتم را « 12 » رمادى خوانند ، كه اندكى « 13 » با سياهى زند . هشتم را « 12 » زيتونى گويند [ كه تيره باشد برنگ زيتون ، ] و بعضى « آن را نحاسى خوانند « 14 » » . نهم را جصّى خوانند « 15 » . و نحاسى [ و جصّى ] بىآب باشند . و بدترين همهء انواع « اين دو نوع « 16 » » ( باشد . و فقاعى و شمعى و رمادى و عدسى ميانه بود . و بعضى فقاعى را از حساب رمادى شمرند . و اختلاف رنگها ناپسنديده بود . و آنچنان باشد كه بر مرواريد
--> ( 1 ) - ب : با وردى بود - ن ، م : يا وردى افتد ( 2 ) - ب : و نوعى ديگر ( 3 ) - ب : رصاخى ( 4 ) - م ، ن ، ج : قلعى شبه ( 5 ) - ب : رصاخى ؟ ( 6 ) - ع : اندكى بسبزى ( 7 ) - ب : با روشنائى ( 8 ) - ع ، ب : قوسوقزح ؟ ( 9 ) - ع : اعتمادى نشمرند - ب : اعتمادى بشمرند ( 10 ) - ن : بگذارد ( 11 ) - ب : اندكى ( 12 ) - ع : ششم ، هفتم ، هشتم ( 13 ) - ب : اندك ( 14 ) - ب : نحاسى و عدسى و زيتونى درشت گلها به كار دارند ( 15 ) - ع : نهم جصى باشد ( 16 ) - ( اين دو نوع ) فقط در ع : است .