نقض وارد كند - مثلا وقتى حكم مىكنند كه حيوان فك پايين خود را مىجنباند و از راه استقرا انسان و اسب و گاو اين‌گونه‌اند ، ممكن است مجيب آن حكم را به تمساح نقض كند - در اين صورت سائل بايد بگويد : اين حكم خاص به‌گونه‌اى از حيوان ( مثلا حيوان رونده ) است ، نهايت آن‌كه در آغاز اين قيد را اهمال نموده و اكنون بيان مىكنم . گرچه برحسب بعضى اصطلاحات ، اين طريق نارواست و ازاين‌رو هنگام ايراد مقدمات كلى بايد قيود آن را ذكر كرد تا از اين آفت در امان ماند . در باب جدل ، استعمال قياس مستقيم بهتر از قياس خلف است ، زيرا اگر مجيب در مقام انكار شنيع بودن مقابل آن مطلوب برآيد ، نمىتوان به خلف تمسك نمود . سؤال‌هاى پىدرپى از سوى سائل و تسليم‌هاى متوالى از سوى مجيب ، بدون آن‌كه به زودى به انتاج مطلوب سائل بينجامد ، قبيح بوده و نشانگر پايين بودن رتبهء اوست و بر اين دلالت مىكند كه او ( سائل ) هنوز نمىداند چه بايد بگويد . امورى كه اقامهء قياس بر آن‌ها از سوى جدلى دشوار است ، دو صنف‌اند : 1 - مبادى ، زيرا راه اثبات مبادى فقط تصور حدود است و اقامهء قياس نيز از راه تحليل حدود و يا رسوم مىباشد . پذيرش و تسليم حد از طرف مجيب دشوار است ، زيرا قبلا در مورد حال سؤال از حد سخن گفته و دشوارىهايش را برشمرديم . و نيز اثبات حد دشوار بوده و ابطال آن آسان است و اما رسوم ، در مرتبهء متأخر از مبادىاند ، و علاوه بر اين ممكن است رسوم مختلفى براى يك امر وجود داشته باشد و از آن‌جا كه نمىتوان يكى از آن رسوم را بر ديگرى ترجيح داد ، همين امر باعث دشوارى تحليل رسوم و اقامهء قياس مىشود . همچنين ممكن است به سبب اشتراك لفظ ، بيان سائل مشوش شده و نقض شود . 2 - امورى كه از مبادى دورند . دشوارى اقامهء قياس بر اين امور به سه سبب است : الف - زيادى راه‌هاى پيمودن و سلوك از مبادى به مقاصد . ب - درازى سلوك و خروج از حد مجادله . ج - خلط مسالك به يكديگر كه مقتضى تحير و سردرگمى سالك است .