براى به‌دست آوردن مشتركات ذاتى اگر از طرف اخص شروع كنيم به احتياط نزديك‌تر است تا آن‌كه از طرف اعم آغاز نماييم . زيرا اگر مثلا ، در تشابه بنگريم و ببينيم كه عارض دو نوع ، از جنس كيف است ، ممكن است گمان كنيم كه تشابه ، عرض ذاتى جنس كيف است و بر اين اساس بپنداريم كه اشتراك انواع در آن ، اشتراك معنوى است . در حالى كه اين گمان ، خطاست . براى به دست آوردن كليات از جزئيات در مبدأ فطرت نيز به همين منوال بايد عمل نمود . و اگر صناعت ، سازگار با طبيعت باشد به اتفاق نزديك‌تر است . و اما قسمت ، دوگونه است : قسمت كلّى به جزئيات و قسمت كلّ به اجزا . قسمت كلى به جزئيات يا به فصول ذاتى است و يا نه . در صورت اوّل نيز يا به فصول اولى است يا به غير اولى . قسمت به فصول اولى ، قسمت جنس به انواع قريب است - مانند قسمت حيوان به انسان و اسب . و قسمت به فصول غير اولى ، قسمت جنس به انواع بعيد مىباشد - مانند قسمت جسم به انسان و اسب . و اما قسمت كلى به جزئيات به غيرفصول ذاتى از سه حال بيرون نيست : قسمت معروض به عوارض ، قسمت عوارض به معروض ، قسمت عوارض به عوارض . قسمت معروض به عوارض نيز داراى دو صورت است : عوارض صنفى ، عوارض شخصى . قسمت معروض به عوارض صنفى يا قسمت جنس به اصناف نوع مىباشد - مانند قسمت حيوان به عرب و عجم - يا قسمت نوع به اصناف آن - مانند قسمت حيوان به نر و ماده و قسمت انسان به عرب و عجم . و قسمت معروض به عوارض شخصى يا قسمت جنس به اشخاص بوده - مانند قسمت حيوان به زيد و عمرو - و يا قسمت نوع به اشخاص است - مانند قسمت انسان به زيد و عمرو . قسمت عوارض به معروضات ، يا عبارت است از قسمت صنف به معروضات جنسى - مانند قسمت كائن و فاسد به معدن و نبات و حيوان - و يا عبارت است از قسمت صنف به معروضات نوعى - مانند قسمت پرنده به عقاب و كلاغ - و يا به معروضات شخصى - مانند قسمت عربى به زيد و عمر . قسمت عوارض به عوارض ، عبارت است از قسمت اصناف به اصناف - مانند قسمت مرغ‌ها به مرغانى كه گوشت مىخورند و مرغانى كه دانه مىچينند و مرغانى كه گياه