محسوسات است - يا به مشاركت امرى خارج از حس - كه متواترات است - يا به مشاركت امرى كه از حس بيرون نيست - و آن مجربات است . غير ظاهر ، يا به عقل است يا به غيرعقل . آن‌چه به عقل است يا صرفا به عقل است - كه اوّليات است - يا به كمك امرى قياسى است . و آن‌چه به كمك امرى قياسى است حد اوسط آن يا در عقل مركوز است يا از عقل استفاده مىشود . اگر در عقل مركوز باشد قضايايى است كه قياسش فطرى بوده و در صورت دوم حتما حدسى است زيرا اگر از نيروى فكر استفاده شود نمىتواند در مبادى قرار گيرد و آن‌چه غيرعقلى باشد ، و همى است . جازم غيرضرورى حتما مقارن يك تسليم تام يا غيرتام است . تسليم تام يا به سبب ترويج باطلى است يا نه در صورت اوّل مشبهات است در صورت دوم يا تسليم همه است يا تسليم گروهى خاص يا تسليم يك شخص . اول مشهورات مطلق بوده ، دوم مشهورات محدود است ، در صورت سوم يا آن شخص معاند است يا نه اگر معاند باشد ، وضعيات غيرمعاند باشد يا معلم است يا متعلم ، اگر معلم باشد مقبولات و اگر متعلم باشد اصول موضوعه و مصادرات خواهد بود . آن‌چه مقارن تسليم غيرتام است ، مشهورات ظاهرى بوده و آن‌چه مقتضى تصديق غالب است ، مظنونات و مقتضى تخييل ، مخيلات است . فصل سوم : اصناف مطالب مطالب بر دو صنف‌اند : اصول و فروع صنف اول ( اصول ) مطالبى هستند كه در اكثر موارد اقتصار بر آن‌ها كافى است . مطالب اصول ، سه مطلب بوده و هريك داراى دو قسم‌اند : 1 - مطلب ما ، اين مطلب ، يا طلب معنى اسم است - مانند : عنقا چيست ؟ - يا طلب حقيقت و ماهيت مسمّى - مانند حركت چيست ؟ 2 - مطلب هل ، اين مطلب يا بسيط است يا مركب . مطلب هل بسيط ، براى طلب وجود موضوع است ، مانند : آيا فرشته هست ؟ و مطلب هل مركب جهت طلب وجود محمول براى موضوع است - مانند : آيا فرشته ناطق است ؟ وجود در اين قسم دوم ، رابطه