خواجه نصير الدين الطوسي ( كوشش مصطفى بروجردى )

297

بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى )

صغرى با متصله‌اى است كه از عين اوسط و نقيض اصغر تشكيل شده و اين متصله با موجبهء كلى يا جزئىاى كه لازم كبرى است ، مىتواند از شكل سوم متصلات اين نتيجه را به دست دهد . برحسب اين بيان معلوم مىشود كه شانزده ضرب از لزوميات منتج خواهد بود . اما دو ضربى كه صغرى مانع خلو كلى و كبرى جزئى است ، منتج نيستند . علت عدم انتاج در صورتى كه موجبه باشد ، اين است كه مىگوييم : دائما اين آحاد يا زوج نيست يا عدد است و گاه اگر عدد باشد ، زوج الزوج است و گاه اگر عدد باشد ، فرد است . بنابراين ، در صورت اوّل سلب كلى حق است و در صورت دوم ايجاب كلى حق خواهد بود . سالبه نيز به همين قياس است . شش ضرب باقى كه متشكل از دو جزئى است ، عقيم است . حال باقى اختلاطات هم همان‌گونه است كه پيش‌تر گفته شد . نوع چهارم : متصلهء كبرى و اشتراك در تالى هرگاه صغرى مانع جمع - حقيقى يا غيرحقيقى ، كلى يا جزئى - و كبرى موجبهء كلى باشد ، نتيجه قضيه‌اى متصله و ايجابى خواهد بود كه از عين اصغر و نقيض اكبر تأليف مىگردد و از نظر كميّت تابع صغرى است . بيان اين فرض از راه رد منفصله به متصله‌اى است كه از عين اصغر و نقيض اوسط تشكيل شده است و با سالبهء كليه‌اى كه لازم كبرى است ، قرين گرديده و از شكل دوم متصلات اين نتيجه را مىدهد . همچنين اگر صغرى مانع خلو - حقيقى يا غيرحقيقى ، كلى يا جزئى - و كبرى سالبهء كليه باشد ، اين نتيجه از نقيض هردو لازم مىآيد . بيان آن نيز از راه رد اين منفصله به متصله‌اى است كه از نقيض اصغر و عين اوسط تشكيل شده و هرگاه اين متصله با عين كبرى قرين شود ، شكل دوم تشكيل مىشود و اين نتيجه به دست مىآيد . اما اگر صغرى فقط مانع خلو - خواه كلى يا جزئى - و كبرى موجبهء كلى باشد يا اين‌كه صغرى مانع خلو كلى - حقيقى يا غيرحقيقى - و كبرى سالبه جزئى باشد ، نتيجه قضيهء جزئيه‌اى است كه از عين اصغر و نقيض اكبر يا از عين هردو تشكيل مىشود . بيان اين مسأله نيز از راه رد اين منفصله به متصله‌اى است كه از نقيض اوسط و عين اصغر تشكيل