فن دوم : جهات قضايا و اعتبار آن در ابواب تناقض ، عكس و آن‌چه متعلق به آن است اين فن مشتمل بر يازده فصل است : فصل اوّل : معنى جهت ، فرق ماده و جهت ، تعيين موضع جهت قضايا فصل دوم : معنى ضرورت و امكان ، اعتبار آن در ذهن و خارج ، فرق ضرورت و دوام فصل سوم : اصناف ضرورى و دائم فصل چهارم : اصناف ممكنات فصل پنجم : اصناف مطلقات فصل ششم : اقسام عرضى و شروط به حسب اعتبار جهات ذاتى . فصل هفتم : خصوص و عموم قضاياى مطلقه و موجهه فصل هشتم : تناقض موجهات فصل نهم : تعريف عكس و بيان عكس مستوى در موجهات فصل دهم : عكس نقيض فصل يازدهم : اعتبار جهت ، نقيض و عكس در قضاياى شرطى فصل اوّل : معنى جهت ، فرق ماده و جهت ، تعيين موضع جهت قضايا در مباحث گذشته گفتيم ماده عبارت است از نسبت محمول با موضوع در نفس الامر كه يا به وجوب است يا به امكان يا به امتناع . اكنون بايد بگوييم كه برخى اوقات مردم بر حقيقت آن نسبت بدان‌گونه كه مشخصا در نفس الامر وجود دارد ، آگاه نيستند ، ازاين‌رو نسبتى عام‌تر يا خاص‌تر از آن نسبت در نفس الامر يا حتى نسبتى مخالف آن نسبت ميان