بحقيقت اوست ، و هر كه گويد من اثبات او تعالى ميكنم گفته باشد كه من بحقيقت هويّت او تعالى محيط شده‌ام و احاطت خلق به او تعالى محالترين محال است ، و چون احاطت به او تعالى محال است اثباتى كه خواهد كه كند هم محال باشد ، و السّلام تصوّر دوّم در صدور اشياء از علّت اولى [ 8 ] بر سبيل سؤال و جواب سؤال : بهرى ميگويند مبدئى موجودات يكىست و بهرى ميگويند دو و بهرى ميگويند سه و بهرى ميگويند چهار ، تصوّر تو در اين چيست ؟ جواب ، تصوّر من آن است كه مبدئى موجودات يكىست و آن يكى أمر او تعالى و تقدّس كه كلمه هم خوانندش ، و موجود اوّل كه به ابداع محض بىتوسّط از أمر در وجوداند عقل اوّل است ، و ديگر موجودات بتوسّط متوسّطان از امر در وجود آمدند ، مثلا نفس بتوسّط عقل ، و هيولى و طبيعت و جسم بتوسّط نفس سؤال ، بعضى گفتند ابداعى كه از أمر مبدع تعالى بىتوسّط و بىزمان فائض مىشود چنان تصوّر بايد كرد كه ضوء از چراغ ، و بعضى گفتند كه ضوء از چراغ بىاختيار است ، و اگر اين معنى هم بر اين مثال تصوّر كنند نه بمبدع اقرار داده باشد و نه بابداع ، در اين چه گوئى ؟ جواب ، ابداع از أمر مبدع تعالى كه همچون ضوء از چراغ ميگويند به حكم مثلى ميگويند ، از جملهء اين مصنوعات اضافى ها بر ازاى خلق ها بر ازاى او تعالى تا خلق باوّل وهلة از آن مثال بر مصنوعات امر الهى بر حسب فهم و ادراك خود دليل گيرند ، نه به آنكه تا اين مثل هم اينجا عين ممثول بحقيقت دانند ، و اينكه خلق وجوب