و نيز در زمان آباقاخان جدول نجومى مشهور به ايلخانيان را كامل ساخت چنان كه انتظار ميرفت « نصير الدين » تمايل زياد به مباحث « مناظر و مرايا » داشت . و دربارهء « انعكاس نور » كتاب مناظر اقليدس را كه قبلا ( الكندى ) ترجمه كرده بود ترجمه كرد . او اصلا يك هندسه‌دان بتمام‌معنى بوده است ، و در تأييد روشهاى اقليدس پافشارى ميكرد ، طوريكه ميخواست اغلب قضايا را براههاى مختلف به اثبات برساند ، نظير قضيه « عروس » يا ( تساوى مجذور وتر ، مثلث قائم الزاويه ) يا مجموع « مجذورين » دو ضلع ديگر كه به بيشتر از چهل ( 40 ) راه آن را اثبات كرده است . و ثانيا كوشش ميكرد تا نقص عمده اين دستگاه منطقى را رفع سازد چون نميتوانست تحمل چنين نقصى را در چنين دستگاهى بكند . و آن نقص اينست كه دستگاه هندسى « اقليدس » متكّى به اين مسئله اصلى است « : كه از يك نقطه بيش از يك خط نميتوانست بموازات خط ديگرى رسم كرد » و آنوقت خود اقليدس نتوانسته بود آن را اثبات كند . ( اچ . جى ، جى . وينتر ) « 1 » « بنآء رصد مراغه كه پنجاه و هفت سال از جلوس چنگيز خان گذشته هلاكو خان بفرمود تا خواجه نصير الدين محمد طوسى باتفاق حكمآء اربعه : مؤيد الدين عرضى و فخر الدين مراغى و فخر الدين خلّاطى و نجم الدين دبيران قزوينى رصد ايلخانى را در مراغه بنا نهادند » « 2 » به نام خواجه نصير الدين ناگفته نماند كه ستاره‌شناسان اروپا دهنهء آتش‌فشانى « كاس » در كره ماه را كشف و براى قدردانى ، و سپاس‌گذارى از خدمات شايان خواجه نصير الدين طوسى ( 597 -

--> ( 1 ) - به ص 260 / 5 / اقوال الائمه رجوع شود - خواجه نصير - مثلثات ( 2 ) - مجمل التواريخ فصيحى / 2 / 326