عظمت و كليد شخصيت خواجه . استاد ( طوقان ) گويد ( هنگامى عظمت اين مرد ، و اثرش در تاريخ افكار رياضى و غيررياضى بر ما روشن ميگردد ، كه بدانيم « مثلثات » مايه بسيارى از علوم رياضى و فلكى و هندسى مىباشد ، و اين علوم ممكن نيست از آن بىنياز بماند . و يا بتوان معادلات آنها را بدون كمك گرفتن از مثلثات دريافت . البته مخفى نيست كه آن معادلات عامل اصلى و اساسى استفاده از قوانين طبيعى و به كار گرفتن آنهاست و قوانين هندسى در ميدانهاى اختراع و اكتشاف بر اين پايه استوارست . « 1 » و باز او ميگويد : ( طوسى اولين دانشمندى است كه حالات ششگانه را در مثلث كروى قائم الزاويه ، استعمال كرده است و آن را در كتاب خود ( الشكل القطاع ) وارد ساخت و كسى كه اين كتاب را مطالعه كند ، در آن مطالبى مىبينيد ، كه نه‌تنها در كتابهاى خوب بلكه در بهترين كتابهاى جديد درباره « مثلثات » خواهيد ديد ( هردو نوع مثلثات ) . شكى نيست كه اين كتاب اثر بزرگى درباره مثلثات و بالا بردن سطح معلومات مربوطه به آن را دارد ، و ميتوان گفت پس از او چيز مهمى بر آن اضافه نشده است و باز ميگويد : ( طوسى در تذكره خود بسيارى از آرآء و نظريات فلكى را توضيح داده و آن را به طرز مشكّلّى ، « 2 » تنظيم نموده ، و همين أمر سبب شده است كه شرحهاى بسيارى از طرف علماى عرب و مسلمانان ، بر آن نوشته شود . طوسى : انتقادى بر كتاب « مجسطى » دارد ، و نظامات جديدى براى عالم طرح كرده است كه ساده‌تر ، از نظام « بطلميوسى » است و در آن نظام حجم بعضى از كواكب و ابعاد آنها را هم وارد كرده است .

--> ( 1 ) - تراث العرب العلمى / 359 ( 2 ) - مشكّل - يعنى با ارائه نقشه ابن خلكان ترجمه خواجه را نياورده ، اما « صلاح الدين صفدى » در كتاب الوافى بالوفيات » با تجليل و تعظيم و مفصل آورده است . م