خواجه نصير الدين طوسى محمد بن محمد بن ، الحسن الطوسى ، مكّنى به « ابو جعفر » ملقب به « نصير الدين » بنزد فقهآء به « محقق طوسى » يا خواجه طوسى مشهور و بنزد حكمآء ( استاد بشر و عقل حادى عشر ) و فلاسفه ويرا « معلم ثالث » خوانده‌اند . شخصيتى ، با ابعاد فراوان و گوناگون ، و گاهى متضاد ! اما در هريك بحدّ كمال . خواجه را از ديد يك فقيه ، متكلم ، فيلسوف ، وزير ، مؤثر در تاريخ و ناجى جامعه ، عالم علم الاخلاق ، اديب ، منجم ، شاعر ، رياضىدان ، نويسنده ، متعصب در مذهب ، مصنف ، راز گشاى علمى ، وسياح : و . . . از هر نظر كه بنگرى بينظير ، و در قله كمال ، و اوج فضل و فضيلت است . حال بين يك وزير ( كه در وزارت آن هم در آن زمان و شرايط حيرت‌انگيز تاريخى اثر وجود خواجه موجب بقآء علم و دين ، و فرهنگ ، و تمدن اسلامى ، بلكه مشرق‌زمين شد ) تا يك فقيه و مفتى ، با ديد خاص چه‌قدر فاصله است . . . ؟ شگفتا خواجه در هردو كمال ، كامل و معتدل بود و همچنين در ساير فضائل .