واجب است به آن چيز ترجيح ، و اين منافى قدرت و تقدير است بلكه مستلزم جبر است . و جواب اين است كه : فعل نظر به قدرت عبد ممكن است ، و ليكن واجب است نظر بر آنچه داعى آن فعل است . و در شرح حاج محمود واقع است كه واجب شده در اين صورت فعل به ارادهء فاعل مثل آن كه قادر حقيقى به ارادهء خود « 1 » فعلش واجب مىشود و منافى آن قدرت اين وجوب نيست . و اين مستلزم جبر نيست پس بتحقيق كه هر قادرى واجب است از او اثر در نزد وجود داعى همچنين كه در حقّ واجب - تعالى - پس اين دليل در حقّ واجب تعالى ، نيز جارى است . و وجه تخلّص اين است كه ما ذكر نموديم كه با داعى واجب است و اين معنى ترجيح بلا مرجّح را و جبر را مستلزم نيست با وجود آن كه اين غير مسموع است از اكثر ايشان از اين حيثيّت كه خود تجويز نموده‌اند از قادر ترجيح احد مقدور [ الف - 238 ] را بر آخر بدون مرجّحى . و به اين كلام جواب داده‌اند از شبهه‌اى كه ايراد نموده‌اند فلاسفه بر ايشان ، و معلوم نيست كه اين جواب را چون است كه خصم قائلند در آنجا و در اينجا قائل نيستند . قال : : و الايجاد لا يستلزم العلم الّا مع اقتران القصد فيكفى الاجمالى . « 2 » اين جواب از شبهه اخرى است از براى ايشان كه افعال فعل عباد نيست . و تقرير شبهه اين است كه : عبد هرگاه موجد افعال نفس خود

--> ( 1 ) . ن : - خود ( 2 ) . كشف المراد / 309 : الاجمال