و اين آيات معارض است به آنچه ذكر نموده‌اند جبريّه جهت مطلب خود با وجود آن كه مصنّف - رحمه اللّه - گفته ترجيح با ما است ، يعنى اختيار با ما بودن ترجيح دارد از جهت آن كه تكليف تمام نمىشود مگر به اضافه افعال به ما ، و همچنين وعد و وعيد و تخويف و انذار . و طول داد مصنّف - رحمه اللّه - كلام را در اين مسأله از جهت آن كه از مهمّات اين علم است در اصول دين و شرع . مسألهء سابعه در احكام متولّده از افعال است قال : و حسن المدح و الذّم على المتولّد يقتضى العلم باضافته الينا . « 1 » گفته‌اند پاره [ اى از ] شرّاح كه فعل منقسم مىشود به : مباشر و متولّد و مخترع ، پس فعل اگر حادث باشد ابتدا به سبب قدرتى كه آن در محلّ خود باشد و جدا نشود از محلّ خود آن را « مباشر » مىگويند ، مثل اعتماد ؛ به عبارت ديگر فعلى اگر حادث باشد ابتداء كه بدون توسّط امرى باشد حصول آن آن را مباشر مىگويند ، مثل ميل . و فعل حادثى كه واقع شود به سبب فعل چيز ديگر آن را « متولّد » مىگويند ، مثل حركت حاصله فى اعتماد [ الف - 242 ] و ميل ؛ پس معنى تولّد اين است كه ايجاد كند و موجب باشد وجود امرى وجود امر ديگر را مثل حركت يد و مفتاح . و فعل حادث به سبب قدرت بدون آن كه شرط شده باشد كه

--> ( 1 ) . كشف المراد / 313