5 - در اينجا وجه ديگرى در تسميهء علم كلام قابل طرح است كه وجه دقيق‌ترى به نظر مىآيد ، بنا به اين وجه نام علم كلام يكى از نام‌هاى علوم وارد شده در حوزه فكر اسلامى است كه توسّط مترجمين يونانى به عربى در ازاى لفظ يونانى « لوگوس » به معنى كلمه و غيره آمده است ؛ محقّق نامدار هرى اوسترى و لفسن در اين باره گويد : « اصطلاح كلام ، كه لفظ به معنى سخن يا واژه است در ترجمه‌هاى عربى آثار فلسفى يونان ، به عنوان معادل عربى لفظ يونانى لوگوس در معانى مختلف آن : كلمه ، عقل و دليل به كار رفته است . « 1 » اين اصطلاح همچنين در آن ترجمه‌هاى عربى آثار يونانى به معنى هر شاخهء خاصّ از علم ، و لفظ متكلّمون براى اشاره كردن به استادان يا نمايندگان هر شعبه خاصّ از علم آمده است . عبارت يونانى مباحث مربوط به طبيعت ، به صورت اصحاب الكلام الطبيعى ترجمه شده است . اصطلاح يونانى به معنى دانشمندان طبيعى گاه به صورت اصحاب الكلام الطبيعى و گاه به صورت المتكلمون فى الطبيعيات آمده است . به همين گونه ، اصطلاح يونانى براى علماى الهيات يا تئولوژى آن آثار به زبان عربى اصطلاح اصحاب الكلام الالهى يا المتكلمون فى الالهيات ترجمه شده است . احتمالا در تحت تأثير همين ترجمه‌هاى از يونانى به عربى لغات كلام و متكلّم نيز به توسط نويسندگان و مصنّفان قديم عربى زبان به همين معنى به كار برده شده است . » « 2 » البته واژه متكلّم در قرن دوم هجرى ، پيش از ظهور نهضت ترجمهء مأمون عباسى به چشم مىخورد كه نشانگر پيشينهء آن و شناخته شده بودن

--> ( 1 ) . تفسير ما بعد الطبيعه ، فهرست ، ص 264 ( 2 ) . فلسفه علم كلام / 1 - 2