حمل گردد به آن ذاتى گفته شده ، و اگر به واسطهء عروض يا اتصاف « 1 » بر موضوع حمل گردد به آن محمول عرض غريب گفته مىشود . بر اساس تقسيم سه‌گانهء ذاتى فوق منظور از عرض ذاتى علم ، گونه سوّم مىباشد زيرا : 1 - محمول مسائل از گونهء جنس و فصل بر موضوع نمىباشد . 2 - محمول مسائل بيّنة الثبوت براى موضوع علم نيست ، زيرا اگر ثبوت آن بر موضوع آشكار مىبود در علم مورد نظر براى آن دليل اقامه نمىشد و از آن گفتگو نمىگرديد . اشكال : در هر علمى از مسائل جزئى - به نسبت با موضوع علم - گفتگو مىشود ، و اين از گونهء گفتگو از عوارض غريب است نه از عوارض ذاتى . جواب : در هر علم از مسائل جزئى گفتگو مىگردد كه بذاته يا به جهت امر مساوى با ذات و يا به واسطهء امر اخصّ از ذات عارض بر ذات موضوع شده باشد نه به واسط امر اعمّ . توضيح آن كه مثلا موضوع علم طبّ بدن انسان از حيث صحّت و فساد مزاج است ، حال اگر گفته شود كه بدن انسان از گونهء اجسام است و از عوارض جسم حجم داشتن است ، پس در علم طب بايد از اندازهء حجمى انسان نيز گفتگو شود ، اين امر اشتباه خواهد بود ؛ زيرا حجم داشتن بدن به واسطه امرى اعمّ از موضوع علم طبّ - يعنى جسم - عارض بر موضوع شده ، لذا بحث از آن در علم جايز نيست ، و اگر به واسطه امر اخصّى باشد كه موضوع پيش از آن نياز به تخصّصى نيست ، « 2 » آن عرض از گونه اعراض

--> ( 1 ) . در كتاب‌هاى اصوليان بر برخى از پيشينيان از مجموع واسطهء در عروض و واسطه در اتصاف به واسطه در عروض تعبير مىشود . ( 2 ) . جواب حاضر كه تقريرى ، از جواب صدر المتألهين به شبههء مذكور است گوياى اين است كه عرض -