لا مشعر له ، و بمضادته بين الامور عرف ان لا ضدّ له ، و بمقارنته بين الاشياء عرف أن لا قرين له » « 1 » . 3 - و اعلم يا بنى انه لو كان لربّك شريك لأتتك رسله ، و لرأيت آثار ملكه و سلطانه ، و لعرفت افعاله و صفاته » « 2 » . 4 - « لم تحط به الاوهام ، بل تجلّى لها بها . بها امتنع منها و اليها حاكمها » « 3 » . 5 - « بها تجلّى صانعها للعقول ، و بها امتنع عن نظر العيون « 4 » » « 5 » . با تعمّق و تدبّر در مضامين فوق و ساير موارد جايگاه انديشهء عقلى و منزلت آن در اسلام روشن مىگردد . « 6 » اين روش فكرى اسلام با دور شدن حكومت از خاستگاه وحى و امامت دچار نابسامانىهاى گوناگونى گرديد ، « 7 » به آن نحو كه پاره‌اى از يافته‌هاى فكرى در مقابل آموزهء استوار انديشه بر پايهء وحى به ستيزه برخاست ، و از همان آغازين روزهاى خلافت حضرت امير المؤمنين - عليه السّلام - به شكل گروه خوارج آشكار گرديد ، گرچه مايه‌هاى اين نابسامانى از رحلت رسول اكرم شكل گرفت . « 8 »

--> ( 1 ) . پيشين ، خطبه ، 186 ( 2 ) . پيشين ، خطبه 270 ( 3 ) . پيشين ، خطبه 334 ( 4 ) . پيشين ، خطبه 342 ( 5 ) . همين روش توسّط تمام ائمه معصومين در پيش گرفته شد و كتاب التوحيد شيخ صدوق شاهدى گويا بر اين مدعاست . ( 6 ) . جهت بررسى بيشتر نيز بنگريد : حكمت شيعى / 71 - 113 ( 7 ) پاره‌اى از انديشمندان فاجعهء سكوت امير المؤمنين را در دورى مردم از معارف الهى خلاصه مىبينند . ( 8 ) . چه انديشه اجماع اهل حلّ و عقد يكى از دستاوردهاى ، همين انديشه نابخردانه است كه به اثبات خليفه اول در سقيفه انجاميد و توسط خليفه دوم در تعيين خليفهء سوم نقض گرديد .