گذرى بر علاقة التجريد « 1 » اين شرح به ظاهر مفصّل‌ترين شرح فارسى موجود كتاب تجريد خواجه نصير الدين طوسى است كه اين علّامهء حكيم به رشته تحرير در آورده است ، « 2 » نثر اين كتاب كه حكايت‌گر پايان دوران عصر صفوى است متأثر از واژه‌هاى عربى بود و گاه بعينه از تركيب‌هاى عربى در آن استفاده شده است ، اين شرح داراى ويژگىهاى زير مىباشد : 1 - ديباجهء كتاب با قلمى استوار با بهره از صنعت براعت استهلال آغاز شده كه در طىّ آن بيشتر مآخذ فكرى مؤلف بيان شده است . 2 - اين شرح بر اساس كشف المراد علّامه حلّى تنظيم گرديده است و با عنايت به شروح ديگر تكميل شده است ، نويسندهء شرح در پايان ديباجه گويد : « و چون اكمل فضلاء ، اعنى علامة العلماء فى العالم علامه حلّى - قدس اللّه نفسه القدّوسى - اين متن را نزد مصنّف - رحمه اللّه تعالى - خوانده و به طريق شيعه شرح نموده ، اكثر موافق شرح او اوّلا شرح شد و ثانيا از شروح ديگر قدرى كه مناسب دانست ذكر نمود » . از همين رو در جاهاى گوناگون وى به ترجمه عبارات علّامه پرداخته « 3 » و سپس با توجّه به ايضاح متن با بهره از شروح مختلف و بدون ورود به جدال‌هاى مختلف به شرح خود همّت

--> ( 1 ) . اين كتاب نخستين بار بطور مشروح توسّط علامه متتبع حضرت آية اللّه سيّد محمّد على روضاتى در فهرست كتب خطى / 157 معرفى گرديده است . ( 2 ) . ديباچه كتاب و اشاره به كتاب‌هاى ديگر مصنّف همچو مقياس القبسات و نظم الفيه و عبارت‌هايى همچو « جد داعى السيد الامجد مير سيّد احمد » يا « جد داعى ثالث المعلمين » علاوه بر ادعاى صاحبان تراجم گوناگون ، به تمامى گوياى انتساب اين شرح به وى مىباشد . ( 3 ) . در برخى از موارد ترجمهء وى آنچنان تحت اللفظى است كه جهت فهم مطلب مجبور گشتيم عين عبارت علامه را در پاورقى ذكر كنيم .