خداوند هركار حسنى را انجام مىدهد و هركار قبيحى را ترك مىگويد . ( حكمت ) بلكه مىگويند : هركارى خداوند انجام دهد همان حسن مىشود و هر كارى را ترك گويد همان قبيح مىگردد . « 1 » ] قال : و لجاز التعاكس . أقول : الذي خطر لنا في تفسير هذا الكلام أنّه لو لم يكن الحسن و القبح عقليين لجاز أن يقع التعاكس في الحسن و القبح ، بأن يكون ما نتوهمه حسنا قبيحا و بالعكس . فكان يجوز أن يكون هناك أمم عظيمة تعتقد حسن مدح من أساء إليهم و ذمّ من أحسن كما حصل لنا اعتقاد عكس ذلك ، و لمّا علم كل عاقل بطلان ذلك جزمنا باستنا هذه الأحكام إلى القضايا العقلية لا الأوامر و النواهي الشرعية و لا العادات . متن : و عكس شدن [ خوب‌ها و بدها ] جايز خواهد بود . شرح : آنچه در تفسير اين سخن مؤلف به ذهن ما رسيد آن است كه : اگر حسن و قبح عقلى نباشد ، جايز خواهد بود كه حسن و قبح به عكس شود ، به اين صورت كه آنچه را مىپنداريم خوب است ، بد شود و به عكس ، [ آنچه را مىپنداريم بد است ، خوب گردد . ] در نتيجه جايز خواهد بود كه امت‌هاى بزرگى وجود داشته باشند كه

--> ( 1 ) - به نظر مىرسد دليل دوم خواجهء طوسى را به گونه‌اى ديگر ، كه گمان مىرود مناسب‌تر باشد ، مىتوان تقرير كرد ، و آن اين‌كه بگوييم : اگر حسن و قبح عقلى نباشد ، هرگز ما به امر و نهى و حكم خداوند دست نخواهيم يافت ، زيرا تنها طريق آگاهى ما از احكام شارع ، پيامبر است و اثبات نبوّت كسى كه مدعى نبوّت است ، از طريق معجزه صورت مىپذيرد . از طرفى ، كاشفيت معجزه از صادق بودن مدعى نبوّت ، با تمسك به اين اصل است كه « اعطاء المعجزة بيد المفترى قبيح . » و اذعان به اين قضيه ، نزد منكران حسن و قبح عقلى ، خود متوقف بر شرع است . پس بدون حسن و قبح عقلى ، هرگز پيامبر راستين را نخواهيم شناخت . و بدون شناخت پيامبر راستين ، به حكم خدا دست نخواهيم يافت و بدون دست يافتن به حكم خدا ، به حسن و قبح شرعى پى نخواهيم برد .