8 [ قضاء و قدر ] و القضاء و القدر إن أريد بهما خلق الفعل لزم المحال ، أو الإلزام صحّ في الواجب خاصة ، أو الإعلام صحّ مطلقا ، و قد بيّنه أمير المؤمنين عليه السّلام في حديث الأصبغ . اگر مقصود از قضا و قدر [ در سخن اشاعره كه با استناد به آن قائل به جبر شده‌اند ] آفريدن فعل باشد [ و اين‌كه افعال انسان‌ها در واقع آفريدهء خدا و منتسب به اوست ، نه ما ] محال لازم مىآيد [ كه بيان آن گذشت . ] و اگر مراد از آن الزام باشد [ كه خدا افعال انسان‌ها را واجب ساخته است ] ، اين تنها دربارهء كارهايى كه [ در شرع ] واجب شده ، صادق است . و اگر مراد اعلام باشد [ كه خداوند افعال انسان‌ها را در كتاب نوشته و اعلام كرده است ] ، مطلقا [ نسبت به همهء افعال ] اين معنا صحيح است و آن را امير مؤمنان در حديث اصبغ بيان كرده است . 9 [ هدايت و ضلالت ] و الإضلال الإشارة إلى خلاف الحق و فعل الضلالة و الإهلاك ، و الهدى مقابل ، و الأوّلان منفيّان عنه تعالى . اضلال به معناى نشان دادن خلاف حق و ايجاد ضلالت و هلاك كردن است . [ اين سه معناى مختلف است كه اضلال در موارد گوناگون بر آن‌ها اطلاق مىشود . ] و هدايت در برابر آن است ، [ و در نتيجه در سه معناى مقابل معانى ياد شده به كار مىرود : نشان دادن حق ، ايجاد هدايت و پاداش دادن . ] دو معناى نخست [ اضلال ] از خداوند منتفى است ، [ چون قبيح‌اند و خداوند قبيح انجام نمىدهد . ]