- 12 - لطف ، ماهيت و احكام آن متن : لطف [ از سوى شارع ] واجب است ، زيرا به واسطهء آن غرض [ شارع ] حاصل مىگردد ، [ و ترك آن نقض غرض مىباشد . ] شرح : لطف چيزى است كه مكلف با [ بودن ] آن به انجام طاعت نزديك‌تر و از انجام معصيت دور تر مىگردد ، به شرط آن‌كه تأثيرى در متمكن ساختن [ مكلف بر انجام تكليف ] نداشته باشد و به حدّ الجاء [ و اجبار مكلف بر انجام فعل ] نرسد . با قيد « به شرط آن‌كه تأثيرى در متمكن ساختن نداشته باشد » از آلت [ و آنچه انجام تكليف متوقف برآن است ] پرهيز كرديم ، زيرا آلت در تمكن از فعل مؤثر است و به آن لطف اطلاق نمىشود . عبارت « و به حدّ الجاء نرسد » را از اين‌رو در تعريف لطف آورديم كه الجاء [ و اجبار به فعل ] با تكليف منافات دارد ، [ تكليف در صورتى صحيح و به جاست كه شخص نسبت به طرفين فعل و ترك ، مختار و آزاد باشد ، ] حال آن‌كه لطف با تكليف منافات ندارد . آنچه بيان شد ، لطف مقرّب نام دارد . اما گاهى لطف ، محصّل مىباشد ، و آن لطفى است كه با بودن آن ، مكلف به نحو اختيارى تكليف را انجام مىدهد ، و اگر آن نبود مكلف تكليف را انجام نمىداد ، با آن‌كه در هر دو حال قادر بر انجام تكليف مىباشد ، [ و لطف تأثيرى در تمكن وى ندارد . ] و اين بر خلاف تكليفى است كه مكلف بدان عمل مىكند ، [ چنين تكليفى ، هرچند طاعت نزد آن صورت پذيرفته و مكلف به نحو اختيارى آن را انجام داده است ] لطف به شمار نمىرود ، زيرا لطف امرى زايد بر تكليف است ، [ و نفس تكليف را نمىتوان لطف به شمار آورد ، چراكه تكليف در تمكن از طاعت مؤثر است در حالى كه لطف نبايد در تمكن از طاعت مؤثر باشد . ] پس مكلف بدون لطف به سبب تكليف ، هم مىتواند اطاعت كند و هم