أنّ الواجب مختار بل جاز أن يكون الواجب تعالى موجبا لذاته معلولا ، يؤثر في العالم على سبيل الاختيار . و تقرير الجواب : أنّ هذه الواسطة غير معقولة ، لأنّا قد بيّنا حدوث العالم بجملته و أجزائه ، و المعني بالعالم كل موجود سوى اللّه تعالى ، و ثبوت واسطة بين ذات اللّه تعالى و بين ما سواه غير معقول . متن : واسطه [ ميان واجب تعالى و عالم ] معقول نيست . شرح : مؤلف چون از اقامهء دليل بر مطلوب خود [ - قادر بودن صانع تعالى ] فراغت يافت و به ذكر اعتراض‌هاى گونه‌گون كسانى كه خداوند را فاعل موجب مىدانند و بيان پاسخ اين اعتراض‌ها پرداخت . تقرير اشكال : دليل شما اثبات مىكند كه مؤثر و علّت پديدآورندهء عالم مختار است ، اما اثبات نمىكند كه واجب تعالى مختار باشد ؛ بلكه اين احتمال باقى است كه واجب تعالى لذاته و به نحو ايجابى معلولى را پديدآورده باشد و آن معلول علّت پديدآورندهء عالم به نحو اختيارى باشد . [ حاصل اشكال آن است كه مىتوان چنين فرض كرد كه واجب تعالى فاعل موجب است نه مختار ؛ و بنابراين ذات او اقتضاى پديد آوردن معلولى را دارد . اما اين معلول ، كه علّت مباشر در پيدايش عالم است ، فاعل مختار مىباشد و عالم را با اراده و اختيار آفريده است نه به نحو ايجابى . طبق اين فرض ، واجب تعالى قديم و فاعل موجب است ، و عالم حادث مىباشد . و صادر اول ( معلول بىواسطهء واجب تعالى ) واسطه در آفرينش عالم است . ] تقرير پاسخ : [ در اين اشكال فرض شده است كه ميان اللّه و ماسوى اللّه واسطه‌اى وجود دارد ؛ اما ] وجود اين واسطه غير معقول [ و باطل ] است ؛ چون ما بيان كرديم كه مجموع عالم با همهء اجزاى آن حادث است و مقصود از عالم هر موجودى جز خداى متعال است ، و ثبوت واسطه ميان ذات خداى متعال و