متن : و در صورت اجتماع [ قدرت خدا و قدرت بنده ، به گونه‌اى كه يكى بخواهد فعلى تحقق يابد و ديگرى بخواهد تحقق نيابد ] ، مراد و خداوند واقع مىشود . شرح : اين عبارت پاسخ شبهه‌اى ديگر از اشاعره است . تقرير شبهه آن است كه اگر بنده قادر بر فعل باشد ، اجتماع دو قادر بر يك مقدور لازم مىآيد ، [ به اين صورت كه يك فعل واحد ، تحت تأثير قدرت دو فاعل باشد ] ، و چون تالى باطل است ، مقدم نيز باطل خواهد بود . [ يعنى چون يك فعل نمىتوان تحت تأثير قدرت دو فاعل باشد ، يكى بنده و ديگرى خدا ، پس بنده قادر بر فعل نخواهد بود و فعل تنها تأثير قدرت خداوند تحقق مىيابد . ] بيان شرطيه آن است كه : خداوند بر هر مقدورى [ - هر پديدهء ممكنى ] قادر است ، [ و قدرت او همهء پديده‌ها از جمله افعال صادر از انسان را شامل مىگردد . ] پس اگر بنده قادر بر چيزى [ مثلا الف ] باشد ، قدرت او و خداوند بر آن فعل جمع مىشود ، [ و هر دو به آن فعل تعلق مىگيرند . ] و امّا بطلان تالى از آن روست كه : اگر خداوند بخواهد الف را ايجاد و بنده بخواهد آن را معدوم كند ، در صورتى كه هر دو مراد واقع شود يا هيچ‌يك واقع نشود اجتماع نقيضين لازم مىآيد . [ زيرا معنايش آن است كه الف هم موجود گردد و هم معدوم . ] و اگر تنها مراد يكى از اين دو تحقق يابد ، ترجيح بدون مرجح لازم مىآيد ، [ زيرا الف به طور يكسان متعلق قدرت خدا و قدرت بنده است . ] پاسخ اين شبهه آن است كه [ در اين فرض ] مراد خداوند متعال تحقق مىيابد ، زيرا قدرت او قوىتر از قدرت بنده است ، و همين قوىتر بودن ، مرجح [ تقديم قدرت خدا بر قدرت بنده ] است . اين دليل را اشاعره از دليلى كه متكلمان بر وحدانيت خداوند اقامه كرده‌اند ، وام گرفته‌اند . [ در آن دليل متكلمان مىگويند : اگر دو خدا وجود مىداشت در صورتى كه يكى بخواهد ب را ايجاد و ديگرى بخواهد