اولين موجود است قديم گويند و فرق ميان اين دو تفسير پس از اين معلوم خواهد شد ان شاء اللّه تعالى . [ حادث و قديم ] و السّبق و مقابلاه إمّا بالعلّيّة أو بالطّبع أو بالزّمان أو بالرّتبة الحسّيّة أو العقليّة أو بالشّرف أو بالذّات و الحصر استقرائي . سبق و تقدم يعنى پيش بودن دو معنى مقابل دارد يكى تأخر يعنى پس بودن و ديگر معيت يعنى با هم بودن حكما گويند باستقراء و تتبع يافتيم كه اين سه مفهوم بر - پنج وجه استعمال مىشود پس اقسام تقدم و معيت و تأخر پنج است . اول تقدم بعليت مانند مقدم بودن حركت انگشت بر حركت انگشترى . با اينكه ميان اين دو حركت فاصله زمانى نيست و هر دو با هم حركت مىكنند باز حركت انگشت مقدم است و اگر كسى بگويد انگشترى حركت كرد پس از آن انگشت ، غلط گفته است و اگر بگويد انگشت حركت كرد پس از آن انگشترى صحيح است چون علت مقدم بر معلول است و اگر بگويد چراغ روشن شد پس خانه روشن گشت صحيح است و اگر گويد خانه روشن شد پس از آن چراغ ، صحيح نيست . دويم مقدم بودن بطبع مانند مقدم بودن يك بر دو و جزء بر كل چون اگر جزء نباشد كل موجود نميشود اما اگر كل نباشد شايد جزء موجود باشد و فرق آن با تقدم به علت آن است كه در علت وجود مقدم كافى است تا مؤخر موجود شود اما در تقدم بطبع كافى نيست ، بسا جزء موجود باشد و كل موجود نشود . سيم تقدم در زمان مانند مقدم بودن موسى عليه السّلام بر عيسى عليه السّلام . چهارم تقدم در رتبه يا در رتبه حسى چنانچه مسافر گويد قم مقدم است بر كاشان و كاشان بر اصفهان يعنى هر كس كه از تهران باصفهان رود ، يا در مجلس گويند زيد بر - عمرو مقدم نشسته بود يعنى در نزديكى بصدر مجلس . يا در رتبه عقلى چنان كه گويد جنس