السيد ابن طاووس ( مترجم : جباران )
132
فلاح السائل ( سائل رستگار ) ( فارسى )
دربارهء غضب نيز فرموده است : فَلَمَّا آسَفُونا انْتَقَمْنا مِنْهُمْ « 1 » . جماعتى از مفسّرين فرمودهاند : اسف در اين آيه به معنى غضب است ، و جوهرى در كتاب صحاح اللّغه گفته است : اسف به معنى خشمگين شد و آسف به معنى خشمگين كرد ، است . طبرسى « 2 » در مجمع البيان نوشته است : آسفونا ؛ يعنى ، ما را خشمگين كردند و خشم خدا همان ارادهء عذابست . « 3 » بنابراين غضب با عقاب متفاوت است ، چون در غير اين صورت بايد مىگفت خشم خدا همان عذاب اوست ، نه ارادهء عذاب . بنابراين تفسير ، خداوند المؤمنين غضب را از مقدّمات عقاب و انتقام شمرده است و اين سخنى واضح است كه بر اهل فهم پوشيده نيست . در آيهء ديگر فرموده است : وَ مَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فِيها وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَ لَعَنَهُ وَ أَعَدَّ لَهُ عَذاباً عَظِيماً « 4 » . در اين آيه نيز غضب را قبل از عقاب ، بلكه قبل از آمادهكردن عقاب قرار داده است . از طرفى احاديث و ادعيهء زيادى وارد شده كه عين لفظ يا مضمون آنها چنين است : خدايا اگر از من راضى نيستى ، مرا ببخش ؛ كه گاهى مولا از بندهاش راضى نيست ، ولى او را مىبخشد . « 5 »
--> ( 1 ) . پس هنگامى كه فرعون و فرعونيان ما را به خشم آوردند ، ما هم از ايشان انتقام گرفتيم . ( سورهء زخرف ، آيهء 55 ) . ( 2 ) . امين الاسلام ، فضل بن حسن بن فضل طبرسى ، از دانشمندان شيعهء اماميه در قرن پنجم و ششم ه ق است . چهار كتاب تفسير به نامهاى تفسير وجيز ، تفسير وسيط ، تفسير جوامع الجامع و تفسير مجمع البيان از خود به يادگار نهاده كه هركدام بهجاى خود ارزشمند و مهم است ، ولى مجمع البيان در بين تمام تفاسير شيعه شهرتى بسزا دارد . شهيد اول ( قده ) دربارهء آن فرموده است : مجمع البيان تفسيرى است كه مانند آن نوشته نشده . ( 3 ) . مجمع البيان ، ج 9 ، ص 52 . ترجمه عين عبارت تفسير : غضب خداى سبحان بر گنهكاران ارادهء عقاب ايشان و رضاى او از اطاعتكنندگان ارادهء پاداشى است كه به سبب طاعت استحقاقش را يافتهاند . ( 4 ) . هركس مؤمنى را به عمد بكشد ، مجازاتش جهنّم است كه در آن جاويد خواهد بود و خدا بر او خشم گيرد و لعنتش كند و براى او عذابى سخت مهيّا كرده است . ( سورهء نساء ، آيهء 93 ) . ( 5 ) . اللّهمّ ان لم ترض عنّى فاعف عنّى فقد يعفوا المولى عن عبده و هو غير راض عنه .