و پيش از آفرينش آنان ، زمينها را براى آنان آماده ، و آسمان را سقف محفوظ قرار داده و ستونى براى آن قرار نداد ، و كوهها را به عنوان ميخهاى محافظ زمين قرار داد ، و جويها را در آن روان ساخت ، و درختان را براى آنان نشاند ، و شب و روز را برايشان در پى هم آورد ، و مسكن و خانه و ديگر چيزهايى را كه در طول زندگىشان بدان نيازمند هستند كاملا براى آنان مهيّا نمود . وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها ، إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ . « 1 » - و اگر بخواهيد نعمت خدا را به شماره در آوريد ، نمىتوانيد ، براستى كه انسان بسيار ستمكار و ناسپاس است . سپس آنان را با نرمى و آرامش و اكرام تربيت نمود ، و بعد از بلوغ به نيكويى و احترام با ايشان معامله كرد و فرمود : وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ ، وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ . « 2 » - و براستى كه فرزندان آدم را گرامى داشتيم ، و آنها را در خشكى و دريا [ بر مركبها ] نشانديم . و هنگامى كه سوء عبوديّت نمودند ، با گذشت و چشم پوشى با آنان معامله نمود . ولى آنان نه حقّ آفرينش خدا را شناختند ، و نه به حقوق بنده پرورى او اعتراف نمودند ، و نه حقوق مصاحبت نيكوى او را مراعات كردند ، و نه از عيب پوشى و بردبارى او حيا كردند ، و نه حقّ پادشاهى و سرورى او را به خاطر مقام بزرگش بجا آوردند ، و نه به خاطر توجّه او ، و يا به جهت بخشش و نويدها ، و يا به جهت تهديد و وعدهء عذابش براى انجام حقّ بندگىاش به پا خاسته‌اند . و كار به آنجا رسيد كه مانند آزادگان در خويش تصرّف مىنمايند ، لذا بر چهره‌ها و حركتها و سكناتشان اثر حضور در محضر مولايشان را - كه همواره آنان را مىبيند - مشاهده نمىنمايى تا خاكسارى بندگى و شكست و انكسار بر آنان نمايان باشد . و اين از سخت‌ترين خطرهاست .

--> ( 1 ) ابراهيم ( 14 ) : 34 . ( 2 ) اسراء ( 17 ) : 70 .