حال بر او خشمگين باشد ، و نيز هنگامى كه بندهء مسلمان يا كافر را پيش از وفاتش عفو فرمايد ، بايد خشم و غضبش نسبت به او از بين برود . و اين بر خلاف مطلبى است كه از آيين اهل حقّ و صدق شناخته شده است . معناى صحيح محبّت و خشنودى ، و خشم و غضب پروردگار از آنجا كه نصّ صريح قرآن و روايات صحيح به ثبوت محبّت و رضايت ، و به غضب و خشم براى خداوند - جلّ جلاله - تصريح نموده‌اند ، بايد براى آنها رويكردى معلوم و معناى روشن وجود داشته و غير از رضايت و محبّت و غضب و خشم كه از جسمهاى خاكى مىشناسيم ، و غير از تفسير و معنايى باشد كه ذكر شد كه « مقصود از محبّت و رضايت خداوند ثواب او ، و منظور از خشم و غضبش همان عذاب و عقاب اوست » . چنان كه معناى ساير صفات او - جلّ جلاله - نيز غير از صفات اجسام مىباشد ، مثلا قادر و توانا بودن ما اقتضايش داشتن نيرو و قدرت زايد بر ذات و حالتى نو و جديد غير از عاجز و ناتوان بودن ما مىباشد ، و همچنين اقتضاى دانا و زنده بودن و ساير صفاتمان ، مقتضى تجدّد حالات و دگرگونىها براى ماست . و اين معانى نسبت به خداوند - جلّ جلاله - محال است ، ليكن اين صفات در بارهء خداوند متعال به معنايى ديگر بايد باشد كه هم زيبندهء ذات پاك او كه مانندى براى آن وجود ندارد بوده ، و هم شايستهء صفات منزّهش باشد كه همانند و همگونى براى آن وجود ندارد . و تفسير و معناى محبّت و خشنودى و غضب و خشم او - جلّ جلاله - نيز به اين صورت خواهد بود . و اين مطلب نيز آنچه را كه ما در آغاز سخن ادّعا نموديم براى ترديدكنندگان روشن ساخته و شگفت آنان را زايل مىكند . ناگفته نماند كه دو سال بعد از نگاشتن اين مطالب ، ديدم در جزء اوّل از تفسير قرآن طبرى « 1 » عدّه‌اى از مفسّران مطلبى را كه ما پيرامون غضب الهى ذكر نموده و برگزيديم ، ذكر كرده‌اند .

--> ( 1 ) جامع البيان ، ج 1 ، ص 80 .