صداى ما را مىشنوند ؟ فرمود : بله ، به خدا سوگند ، چنين است ، مسلّما آنان از آمدن شما خبردار شده و شادمان مىگردند و با شما انس مىگيرند . وى مىگويد : عرض كردم : وقتى به زيارت ايشان رفتيم چه بگوييم ؟ فرمود بگو : « اللّهمّ ، جاف الأرض عن جنوبهم ، و صاعد إليك أرواحهم ، و لقّهم منك رضوانا ، و أسكن إليهم من رحمتك ما تصل به وحدتهم ، و تونس به وحشتهم ، إنّك على كلّ شىء قدير . » - خداوندا ، زمين را از پهلوهايشان بر كنار فرموده و جايگاهشان را وسعت ده ، و ارواح آنان را به سوى خود بالا بر ، و خشنودى مخصوص خود را به ايشان ارزانى دار ، و از رحمت خويش چنان رحمتى به سوى آنان گسيل دار كه با ارتباط بر قرار كردن با آنان ايشان را از تنهايى نجات داده ، و مونس وحشت و احساس تنهايىشان گردى ، براستى كه تو بر هر چيز توانايى . در روايت ديگر صفوان بن يحيى مىگويد : به امام كاظم عليه السّلام عرض كردم : آيا ميّت سلام و دعاى شخص را در نزد قبرش مىشنود ؟ فرمود : بله ، آيا مردگان كفّار مىشنوند و مؤمنان نمىشنوند ؟ ! ( البتّه ما اين روايت را به صورت اختصار نقل نموديم . ) شايد مقصود از فرمايش حضرت عليه السّلام كه فرمود : « مردگان كفّار مىشنوند » ، همان كافرانى باشد كه پيامبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله پس از كشتن و به چاه انداختن آنان در جنگ بدر به آنها خطاب نمود : « آنچه را كه پروردگارم به من وعده داده بود ، به حقيقت دريافت نمودم . » بعد فرمود : « آنان مىشنوند ، همان گونه كه شما مىشنويد . » در بارهء زيارت اموات ، روايات فراوانى است كه ما آنها را در كتاب « المزار الكبير » ذكر نموده‌ايم . « 1 » ممكن است گفته شود : توضيحات در رابطه با احكام و آداب اموات بر خلاف موضوع كتاب بوده و از اعمال شبانه روز نيست . در پاسخ مىگوييم : بر اهل توفيق پوشيده نيست كه طهارت كردن با اقسام غسلها از توابع نماز است ، و مطالبى كه ما

--> ( 1 ) مصباح الزّائر ، ص 512 و 513 .