الشيخ السبحاني

65

هستى شناسى در مكتب صدر المتألهين ( فارسى )

براى اثبات اصالت وجود ، براهين متعددى اقامه شده و مرحوم صدر المتألهين در « مشاعر » « 1 » با هشت برهان اصالت وجود را ثابت نموده است ؛ حكيم سبزوارى به وجوه ششگانه اكتفا كرده و مطلب را پايان داده است ؛ ولى برخى از اين براهين شكل « مصادره به مطلوب » دارد . مانند نخستين برهان حكيم سبزوارى كه عبارت است از « الوجود منبع كلّ شرف » ، زيرا قائلين به اصالت ماهيت ، منشأ اثر را همان ماهيت مجعولهء منتسبه به جاعل مىدانند . برخى در توضيح اين برهان جمله‌اى را افزوده خواسته‌اند كه به وسيلهء آن ، برهان را از صورت مصادره به مطلوب بودن درآورند و چنين گفته‌اند : « همگى اتّفاق نظر دارند كه ماهيت من حيث هى هى منشأ اثر نيست و جز يك مفهوم اعتبارى چيزى نمىباشد . در اين‌صورت بايد براى منشأ آثار بودن ماهيت ، امرى كه از سنخ ماهيت نباشد ، ضميمه گردد و آن جز وجود ، چيزى نخواهد بود » . توجيه‌كننده از يك نكته غفلت كرده كه اين برهان با اين توجيه

--> ( 1 ) . المشاعر ، ص 18 - 9 .