الشيخ السبحاني

58

هستى شناسى در مكتب صدر المتألهين ( فارسى )

ماهيت دانسته و معتقدند كه تقرر و ثبوت خارجى به شيئيت ماهوى انسان و فرس و . . . اختصاص دارد و وجود امرى است اعتبارى و از معقولات ثانيه به شمار مىرود ، اين گروه را « اصالة الماهوى » ناميده‌اند كه آنان ماهيت را امرى واقعى و تحقّق و ثبوت خارجى ماهيات را ، منشأ انتزاع اين مفهوم عام بديهى مىدانند . دوگانگى در اصالت تا اين‌جا روشن شد كه نزاع طرفين در چيست ؟ و از بيانات گذشته به دست آمد كه بسيارى از اشكالات كه از طرف غير اهل فن در موضوع اصالت وجود و يا ماهيت اظهار مىشود ، همگى ناشى از اين است كه درست در محلّ نزاع دقت نكرده‌اند ، از قديم الأيام در ميان فلاسفه بيش از دو نظر در مورد اصالت نبوده است و هرگروهى اصالت يكى و انتزاعى بودن ديگرى را معتقد بود . ولى در اين اواخر از برخى كه در مسائل عقلى نوشته‌هايى دارند نقل شده كه در كلمات خود اصالت هردو را انتخاب كرده‌اند . ناگفته پيدا است كه قول مزبور توالى فاسدى دارد كه هيچ حكيمى نمىتواند يكى از آنها را متحمل گردد ، مرحوم حكيم سبزوارى توالى فاسده را در شرح منظومه و حواشى آن به عبارات كوتاهى آورده است كه در ذيل به آن اشاره نموده ، توضيحاتى دربارهء آن مىدهيم . 1 - « لزم أن يكون كلّ شيء ، شيئين متباينين » توضيح : « كل ممكن فهو زوج تركيبي له ماهية و وجود » ، و اگر