نيز در مواردى از علوم بهره‌مند مىشود و از روى يك مسئله علمى يك مسئلهء فلسفى بنا مىشود . البته نياز علوم به فلسفه منحصر به اثبات وجود موضوع در فلسفه نيست ، بلكه تمام قواعد علمى در علوم حقيقى به يك سلسله اصول و قواعدى نيازمند است كه فقط در فلسفه دربارهء آنها بحث مىشود و از آن اصول يكى اصل « امتناع اجتماع نقيضين » و « ارتفاع نقيضين » است و مسائل تمام علوم بدون پذيرش اين دو اصل ، نتيجه‌بخش نيست . مثل اينكه اگر در هندسه با براهين علمى اثبات كرديم كه سه زاويه مثلث مساوى با دو زاويه قائمه است ، اين مسئله در صورتى نتيجه‌بخش است كه خلاف آن را باطل و ممتنع بدانيم و الّا اگر هم خود آن را و هم نقيض ( عدم تساوى ) آن را صحيح بدانيم ، در اين صورت مسئلهء نامبرده ثابت نشده و نتيجه‌بخش نخواهد بود . مرحوم صدر المتألهين در بحث مواد سه‌گانه ( وجوب ، امتناع ، امكان ) به اين حقيقت تصريح مىكند : « و أحقّ الأقاويل ما كان صدقه دائما و أحقّ من ذلك ما كان صدقه أوّليا و أوّل الأقاويل ، الحقة الأوّلية الّتي انكاره مبنى كلّ سفسطة ، هو القول بانّه لا واسطة بين الايجاب و السلب ، فانّه إليه ينتهي جميع الأقوال عند التحليل و إنكاره إنكار لجميع المقدمات و النتائج » . « 1 » رفع يك اشتباه اكنون كه سخن به اين‌جا منتهى گرديد ، خالى از تناسب نيست

--> ( 1 ) . اسفار ، ج 1 ، ص 90 .