موضوع به قيد رياضى و طبيعى دارد و تا موضوع به صورت يك موجود طبيعى و رياضى درنيايد ، هرگز شايستگى براى عروض محمول بر آن موضوع ندارد . مثلا رشد و نمو ، حرارت و برودت ، تساوى و عدم تساوى ، در صورتى عارض موجود مىشود كه آن موضوع به صورت يك جسم طبيعى درآيد ، تا بگوييم جسم نامى - مثل درخت - داراى رشد و نمو است و يا فلان جسم طبعا گرم يا سرد است و يا بگوييم كه سه زاويهء مثلث با دو زاويهء قائمه برابر است . اين سرى از محمولات ، در صورتى عارض بر موجود مىگردند كه موجود دست از اطلاق خود بردارد و در سايهء يك سلسله قيود طبيعى و رياضى براى پذيرفتن آن عوارض شايستگى پيدا كند . 2 - عوارضى كه در عروض خود بر موضوع ( موجود مطلق ) يا اصلا نيازى به تقييد موضوع ندارند و يا اگر هم نيازى داشته باشند ، آن قيود از سرى قيود علوم طبيعى و رياضى نيست . اين قسم از عوارض همان محمولات و مسائل فلسفى است كه بلا واسطه و يا مع الواسطه عارض موضوع مىگردد . « 1 » مثلا مفاهيمى مانند : وجوب و امكان ، علّت و معلول ، حدوث و قدم ، وحدت و كثرت ، از عوارض موجود مطلق مىباشند و در عروض خود كوچكترين نيازى به تقييد موضوع به قيدى ندارند . همچنين عوارضى مانند : جوهر و عرض ، عقل و نفس ، صورت و هيولى و جسم ، اگرچه در عروض خود به موجود ، احتياج به تقييد موضوع به قيدى مانند امكان و امثال آن دارند ، ولى چون اين

--> ( 1 ) . شرح منظومه ، ص 20 و اسفار ، ج 1 ، ص 24 .