مهدى حائرى يزدى
پيشگفتار 14
آگاهى و گواهى ترجمه و شرح انتقادى رساله تصور و تصديق ( فارسى )
او گفت : اگر براستى چنين است كه تو مىگوئى ، پس در صورتى كه اثر و صورت حاصله مطابق با ذات تو نيست قهرا اين صورت ، نمايانگر ذات تو نخواهد بود . و چون اين اثر نمايانگر ذات تو نيست پس تو در اين حالت ذات خويش را ادراك نكردهاى . من گفتم : فرض مىكنيم كه اثر درست مطابق با ذات من است ، در صورتى كه اين اثر را از ذات خود بذهن مىآورم عينا صورت ذات و نمايانگر ذات من است ، و نمايانگر چيز ديگرى نيست . آيا باز هم مىگوئيد كه ذات خود را از رهگذر اين صورت نتوانستهام درك نمايم ؟ او گفت : اين صورتى كه مىگوئى حتما مطابق با نفس و ذات تو است ، آيا مطابق با ذات مطلق است يا مطابق با ذات مخصوص تو است كه داراى مشخصات و صفات مخصوصى است ؟ من گفتم : فرض دوم را اختيار كرده و مىگويم صورت تصورى يا تصديقى مطابق با ذات مخصوص من است كه داراى صفات مخصوص مىباشد ، و بدين جهت نمايانگر ذات من مىباشد . او گفت : هر صورتىكه در ذهن ارتسام پذيرد كلى است ، و هرقدر هم كه صورت ذات را به مفاهيم و صفات و مشخصات صورى ديگر مقيد سازيد باز هم چون از كثرت و اشتراك دريغ و امتناع ندارد كلى مىباشد . و اگر احيانا بهخاطر مانعى از خارج يك مفهوم كلى از اشتراك در صدق بىنصيب گرديد ، و مصداق آن منحصر به فرد واحد شد ، باز هم از كليت و عموم در حد مفهوميت ساقط نخواهد شد . اما حقيقت انكارناپذير اين است كه تو مدرك ذات بىهمتاى خود مىباشى ، ذاتى كه حقيقة و ذاتا از هرگونه اشتراك و عموم آسيبناپذير است . نتيجه اين است اين ادراك مخصوص كه تو از ذات يگانه و غير قابل عموم و اشتراك خوددارى نمىتواند به توسط يك صورت تصورى يا تصديقى باشد . پس ادراك ذات هرگز به صورت نيست . من گفتم : اين چگونه است كه مىگوئى ادراك ذات هرگز به صورت نيست ، درحالى كه ضرورة من پيوسته به آسانى مفهوم « من » را بهعنوان صورت نمايانگرى از ذات خويش تصور و آگاهى مىكنم ؟ او گفت : مفهوم « من » از آن جهت كه مفهوم « من » است و صورتى نمايانگر از يك حقيقت عينى است يك مفهوم كلى مىباشد كه از شركت و عموم امتناع و دريغى ندارد ، چه حتما مىدانى « جزئى » ، از آن جهت كه چيزى جز جزئى نيست ، كلى و مشترك است . و براساس همين اصل مفهومهائى همچون « اين » ، « آن » ، « من » ، « ما » ؛ و « او » با آنكه به جزئيات بازگشت مىكنند همه معقولات و كليات مىباشند ، و از عموم و اشتراك مفهومى