احمد بن محمد حسينى اردكانى
415
مرآت الاكوان ( تحرير شرح هدايه ملا صدرا شيرازى ) ( فارسى )
بعضى قوّهء غاذيه را واحد حقيقى و عين قوّهء مغيّرهء ثانيه دانستهاند و گفتهاند كه تحصيل غذا كه به قوّهء غاذيه نسبت داده مىشود فعل هاضمهء عضوى است كه غذا در آن حاصل مىگردد ، مانند هاضمهء كبد نسبت به حصول دم و الصاق كه فعل ديگر غاذيه است از جاذبهء عضو مغتذى است . پس غاذيه همان مغيّره است كه مصدر تشبيه است . و اين رأى را مؤيّد گردانيدهاند به آنكه جالينوس در كتب خود سواى چهار قوّهء خادمه قوّهاى ديگر كه موسوم به غاذيه باشد ذكر نكرده است . و شيخ گفته است كه غاذيه چهار قوّه است ، و همان چهار قوّهء خادمه را شمرده است ، و همچنين بيشتر اطبّا مانند ابو سهل مسيحى و صاحب كامل و غير ايشان از افاضل متأخّرين . فصل پنجم در تحقيق قوّهء مصوّره آنچه در بيشتر كتب مذكور آن است كه قوّهء مصوّره قوّهاى است كه در منّى يافت مىشود ، و افادهء صور و قوى و اشكال و مقادير [ 359 ] بر اجزاء منويهء متخالفة الحقيقه يا متخالفة الاستعداد مىكند . و محقق طوسى در تجريد مىگويد كه مصوّره در نزد من باطل است ، زيرا كه ممتنع است كه اين افاعيل از قوّهء عديمة الشعور حاصل گردد . و غزالى جميع آنچه منسوب است به قواى نباتيّه همه را به ملائكه نسبت مىدهد . « 1 » و در كتاب اسفار مذكور است كه : « بعد از آنكه تو را عرفان به صنوف ملائكه و كيفيّت تأثير ايشان به اذن پروردگار حاصل گرديد ، خواهى دانست كه قدر طبقهء عاليهء ايشان از آن ارفع است كه مثل اين افاعيل دنيّه بر سبيل مباشرت بدون استخدام سدنه و اعوان از ايشان صادر گردد . و ايضا در موضع خودش ثابت شده است كه قوائى كه مباشر افعال متغيّرهاند بايد كه البته جسمانى باشند ، و آنچه مدرك معقولات و خيرات حكميّه و منافع كلّيّهاند از جسمانيّات مفارقاند . و بنا بر اين كلام برمىگردد به اينكه قواى مباشر چگونه به فاعل اين تشكيلات و تصويرات مىباشند . و اكثر متكلّمين همهء اين افاعيل را به بارى تعالى نسبت مىدهند بدون واسطه و بدون
--> ( 1 ) . صدر الدين شيرازى ، شرح الهداية الأثيرية ، ص 182 .