مقاله سوم در كائنات الجوّ و در آن شش فصل است فصل اوّل در ذكر احوال مشتركه كائنات الجوّ بدان كه مراد از آن مركّبات غير تامّ المزاجى است كه اكثر آن در ميان زمين و آسمان در هوا حادث مىگردد و آنها را آثار علويّه نيز مىگويند . و پيش از اين اشاره شد كه چون قواى فلكيّه ، خصوصا شمس ، در عناصر به اذن بارى تعالى ، تأثير نمايد و به عناصر مخلوط گردد ، از آن موجودات مختلفه حاصل مىشود ، و اوّل آنها بخار و دخان است . و الحال مىگوييم كه چون قواى فلكى به واسطهء اسخان تهييج حرارت نمايند از اجسام مائيّه بخار حادث مىگردد و از اجسام ارضيّه دخان . و مراد به بخار مركّبى است از هوا و ماء ، و به دخان مركّبى است از نار و ارض . و به توسّط اين دو در هوا و در زمين ابر و باران و برف و تگرگ و ضباب و طلّ و صقيع و رعد و برق و صاعقه و رياح و قوس و قزح و هالات و شهاب و زلزله و انفجار عيون حادث مىگردد . و اوّل و اسهل تركيبى كه از عناصر حاصل مىشود كائنات الجوّ است و براى آنها صورت نوعيّه كه حافظ آنها در زمان معتدّ به [ 316 ] باشد نيست . لهذا در اندك زمانى تركيبشان منحل گرديده ، هر يك از عناصر آنها به مركز خود برمىگردد . و تأمّل در نباء حمّام و عوارض آن نيكو معين است براى ادراك كائنات الجوّ و بسيارى از حوادث آنها ، بلكه تدبّر در آنچه از ارض معدهء انسانى مرتفع مىگردد و به زمهرير دماغش مىرسد و از آنجا به ثقبهاى واقعه در وجه [ انسان ] نزول مىكند معينى بر آن است ، مانند ساير امور أنفسيّه كه بر احكام آفاقيّه دلالت دارد . « 1 »

--> ( 1 ) . صدر الدين شيرازى ، شرح الهداية الأثيرية ، ص 168 .