رضوان و آنچه از اين قبيل است كه هر يك بحرى است از علم مكاشفه ، چرا منكر مىشوى و دانستن آن را سهل و عبث مىدانى و علمهاى ديگر كه هر يك از آن را در شش ماه يا كمتر فهم مىتوان كرد عظيم مىشمارى و صاحبش را از علما مىپندارى . سه اصل است كه رؤساء شياطين و مهلكات نفسند و ديگر اصول و مبادى شرور كه رءوس اژدهاى جور و شقاوت و سرهاى مار عذاب گور و قيامت‌اند ، كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله دربارهء عذاب قبر منافق از آن خبر داده از اين سه اصل منشعب مىگردد : اصل اوّل جهل است به معرفت نفس كه آن حقيقت آدمى است ، و بناى ايمان به آخرت و معرفت حشر و نشر ارواح و اجساد به معرفت دل است . و اكثر آدميان از آن غافلند ، و اين معظم‌ترين اسباب شقاوت و ناكامى عقبى است كه اكثر خلق را فرو گرفته در دنيا ، چه هر كه كسب معرفت نفس نكرده خداى نشناسد ، كه : « من عرف نفسه فقد عرف ربّه » ، و هر كه خداى را نشناسد با دوابّ و انعام برابر باشد . چنين كسانى كوردل در روز آخر محشور گردند ، چه هرگاه فراموشى خدا سبب فراموشى نفس شود ، تذكّر نفس موجب تذكّر ربّ خواهد بود . و تذكّر ربّ خود موجب تذكّر وى نفس راست ، و ذكر ربّ مر نفس را عين وجود نفس است ، زيرا كه علم حق به اشياء حضورى است . پس آنكه معرفت نفس ندارد نفسش وجود ندارد ، زيرا كه وجود نفس عين نور و حضور و شعور است . پس از اين مقدّمات معلوم شد كه هر كه نفس خود را نداند خداى را نداند و از حيات آن نشأه بىبهره است و از اين جاست كه عطّار گويد : ترا اين پند بس در هر دو عالم * كه برنايد ز جانت بىخدا دم ز حق بايد كه چندان ياد آرى * كه گم گردى گر از يادش گذارى پروردگار قديم در كلام كريم خود چه بسيار امر به ذكر خداى فرمايد كه فَاذْكُرُوا اللَّهَ ( بقره ، 198 ) ، فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ ( بقره ، 152 ) . و مراد از ذكر خدا معرفت و علم است نه مجرّد حرف و صوت و ذكر زبان و آواز بركشيدن ، چنان كه عادت متصوّفهء اين زمان است و نفوس معطّله از ياد خالق انس و جان . و ايشان فى الحقيقه از ناسيان حقّند نه از ذاكران ، و از آن جماعت كه پروردگار عالم ترك صحبت ايشان را واجب گردانيده بر خاصّان خود ، آنجا كه فرموده : فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنا وَ لَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَياةَ الدُّنْيا ، ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ ( نجم ، 29 ) .