5 - مكتب شهيد أول : پيش تر ديديم كه فقه شيعي به مثابه مجموعه اى مستقل از حديث در دوره دوم فقهى پديدار شد . متون فقهى بازمانده از آن دوره ودوره سوم نمودار سبك فقه سنتي شيعي است كه شيخ الطائفة نيز كتاب النهاية خود را چنان كه ديديم بر همان روال نگاشت . ليكن پس از آن با ظهور كتابهاى مبسوط وخلاف كه به أسلوب فقه سنى وبر شالوده آن تدوين شده بود تغييراتى اساسى در شكل ومحتواى فقه شيعي پديد آمد . ز نظر شكل ، بافت عمومى فقه شيعي به هم خورد وبه صورت مخلوطى از دو سيستم درآمد . كتابهاى تفصيلي واستدلالي فقهى از اين پس معمولا مباحث را به روال مآخذ سنى طرح نموده ونخست انظار واستدلالات فقهاء سنى را در آن مسأله نقل مى كردند كه معمولا بر نقل كتاب الخلاف مبتنى بود . سپس نوبت به آراء واستدلالات فقهاء شيعي مى رسيد . آبى شاگرد محقق حلى ونگارنده كشف الرموز گويا يكى از نخستين كسان بود كه از پيروى اين روش دست كشيد واز نقل آراء واستدلالات فقهاء سنى در كتاب خود خوددارى كرد . شاگردان علامه حلى به خصوص فخر المحققين فرزند أو در إيضاح الفوائد اين راه را تعقيب نمودند ونقل فتاوى وانظار واستدلالات فقهاء شيعي را جايگزين آراء واستدلالات فقهاء سنى ساختند . از نظر محتوا نيز تغييرات فقه شيعي چشمگير واساسى بود . تفريعات زيادى كه در مبسوط انجام گرفته والگوى فقه تفريعى شيعه گرديد ، وتفريعات مشابهى كه بعدا در آثار علامه در بخش معاملات افزوده شد نوعا مأخوذ از فقه سنى ، وبر أساس قواعد ومباني أصول آن فقه بود كه با فقه شيعي تطبيق داده مى شد . از اين رو آموختن مباني فقه سنى براي بررسى اجتهادي وتحقيقى مآخذ فقه شيعي گامى اساسى بود . شهيد أول ، شمس الدين محمد بن مكي عاملي ( م 786 ) با تنقيح قواعد وأصول بنيادى فقه شيعي در كتاب القواعد والفوائد وديگر آثار خود ، وبا به كار بستن عملي آن در متن فقه شيعي ، اين محتوا را نيز تغيير داد وبدان شخصيت وهويت مستقل بخشيد . شهيد به كمك همين قواعد وأصول ، فقه شيعي را بسيار تبسيط نمود وآفاق تازه اى را به روى آن گشود . أو در تفريعات تحقيقى وارزنده فقهى ابتكارات ونوآورى هاى بسيار دارد كه فقه أو را از پيشينيان خود به طور كامل مشخص وممتاز مى سازد . آثار فقهى أو مانند الفيه ، نفليه ، القواعد والفوائد ، البيان ، الدروس الشرعية ، غاية المراد ، ذكرى الشيعة واللمعة الدمشقية از مصادر ارزنده فقه شيعي ونمايانگر خصوصيات مكتب فقهى اوست . دانشمندان پس از أو تا حدود يك قرن ونيم پيرو مكتب أو بوده وگرچه تازه آوريهايى داشته اند اما