رشيد الدين محمد بن علي بن شهرآشوب سروى مازندرانى ( م 588 ) نگارنده متشابه القرآن ومختلفه . 2 . دوره نقد - يك قرن پس از در گذشت شيخ الطائفة وپيروى مطلق از فتاواى أو ، تنى چند از فقهاء در نيمه دوم قرن ششم به مخالفت با أساس كار أو برخاستند وبا انكار حجيت أحاديث مذهبي به خودى خود ( اخبار آحاد ) طرح پيشين فقه مكتب متكلمان را احياء كردند . شخصيت هاى اصلى اين گرايش ( 218 ) كه در واقع رجعتى به فقه مفيد ومرتضى بود ورواج ورونقى نيافت عبارتند از : 1 - سديد الدين محمود بن علي حمصى رازي ( در گذشته پس از 573 ) ( 219 ) . 2 - ابوالمكارم عز الدين حمزة بن علي بن زهره حلبى ( م 585 ) نگارنده غنية النزوع ( 220 ) . 3 - محمد بن إدريس حلى ( م 598 ) نگارنده سرائر ( 221 ) . روشن ترين چهره اين گرايش همين ابن إدريس است كه فقيهى أديب بوده وبا داخل كردن نكات وتدقيقات لغوى ورجالى وانساب در فقه شيعي ، بدان رنگ ورونقى خاص بخشيد كه اثر مشهور فقهى أو السرائر خود بهترين نمونه اين گونه فقه اديبانه است . أو روحي نقاد داشت وبا آراء وانظار شيخ طوسي سخت به مقابله بر خاست وروش وى را در فقه به شدت مورد انتقاد قرار داد به طورى كه خشونت أو در اين مورد ، در مآخذ متأخرتر نوعي تجاوز از حد وسنت شكنى تلقى گرديده است ( 222 ) . انتقادات ابن إدريس هر چند چندان موفق نبود وهوادارى نيافت ليكن چون حركت وجنبشى ، در راه خارج ساختن فقه شيعي از جمود وتحجر بود به نوبه خود خدمتي شايسته به اجتهاد وسير تكاملى فقه نمود . مشخصه اصلى روش أو همان روح نقد وايراد ، واعتقاد به تفكر آزاد ، وآسيب پذير دانستن اجتهادات وانديشه‌هاست كه در ديباچه وخاتمه كتاب سرائر خود بدان اشاره كرده ( 223 ) وگوياى آزاد انديشى وروح نقد علمي اوست .

--> 218 - يكى دو تن از دانشمندان را كه جزء پيروان شيخ نام برديم مى توان به اعتبار نظر آنان در مسأله خبر واحد از هواداران اين گرايش شناخت از جمله قطب الدين راوندى ( رجوع شود به نظر أو در باب خبر واحد در فقه القرآن وى 1 : 4 ) وابن شهرآشوب ( نظر أو در همين مورد در متشابه القرآن 2 : 153 - 154 ) . 219 - نظر أو را در مسأله خبر واحد در سرائر ابن إدريس : 409 - 410 به نقل از كتاب المصادر خود أو مى توان ديد . 220 - براي عقيدة وى در بحث اخبار آحاد ببينيد كتاب الغنية وى : 537 - 539 . با اين همه اين فقيه معمولا در آراء فقهى خود پيرو شيخ است . 221 - نظر أو در باره خبر واحد در سرائر وى : 4 . 222 - بعنوان يك نمونه جواهر الكلام 19 : 37 . 223 - سرائر : 4 و 494 .