در هر صورت به شرحي كه ديديم كار تدوين وترتيب مستقل مجموعه فقه شيعي ، وجدا كردن آن به صورت دانشى كاملا مجزا وممتاز از حديث ، براي نخستين بار در اين دوره وبه وسيله اين دو دانشمند انجام گرفت ( 179 ) . ( ج ) مكتب واسطه - در همين دوره قشرى از فقيهان صاحب فتوى ( 180 ) در مراكز علمي شيعه بوده اند كه گرچه با اجتهاد دقيق به سبك مكتب قديمين آشنا نبوده وفقه را به صورت كاملا مستقل از متون روايت ، ، وبر أساس تحليلات دقيق حقوقى تلقى نمى كرده اند ليكن از روش محافظه كارانه ومقلدانه وسنت گراى أهل الحديث نيز پيروى نمى نموده ودر مسائل فقهى به نظر واجتهاد قائل بوده اند وبه اختصار از مكتبى متوسط ميان دو گرايش ذكر شده فوق پيروى مى كرده اند . اجتهاد در اين مكتب به شكل استخراج احكام جزئي تر از قواعد عمومى حديثي ، يا انتخاب يكى از دو طرف يا چند طرف در مورد تعارض اخبار با يكديگر انجام مى گرفت . روشن است كه تصميم گيرى ها در اين مورد همواره با يكديگر برابر نبود وهمين مطلب به اين مكتب فقهى نوعي تحرك ملايم ومعتدل مى بخشيد كه گاه در مورد برخى از مسائل مورد ابتلا ، شديدتر وجدى ترى مى شد . مسائل عدد در مورد ماه رمضان ( يعنى اين بحث كه آيا تعداد روزهاى ماه رمضان مانند همه ماه ها تابع شرائط نجومى است يا داراى يك ميزان ثابت وتغيير پذير است ) از جمله اين مسائل بود كه دانشمندان اين مكتب در موضوع آن اختلاف نظر داشتند ورسائل متعددى در رد يكديگر وانتقاد از نظر مخالف خود پرداخته اند ( 181 ) . مهم ترين شخصيت هاى اين گرايش متوسط كه از آراء آنان در برخى متون فقهى جابه جا ياد شده است عبارتند از : 1 - علي بن بابويه قمى ( م 329 ) . 2 - أبو الفضل محمد بن أحمد الصابوني الجعفي ، صاحب الفاخر ( نيمه أول قرن چهارم ) . 3 - جعفر بن محمد بن قولويه قمى ( م 369 ) . 4 - محمد بن أحمد بن داود بن علي قمى ( م 368 ) .

--> 179 - بحر العلوم 2 : 218 . نيز ديده شود المسائل السرويه مفيد : 222 . 180 - المعتبر محقق حلى : 7 / هداية الطالبين صاحب مدارك : 4 پ . 181 - ببينيد به خصوص اقبال سيد بن طاووس : 6 . نيز كشف القناع : 139 وذريعه 5 : 236 - 238 .