گروهى كه روايات را با أصول درست علم رجال وعلم حديث نقادى مىنمودند وهر روايتي را با هر كيفيت ووضع نمى پذيرفتند وبه روايات وارده در مسائل فقهى احاطه واطلاع داشتند وچه بسا قواعد وضوابط أصول فقه را در مورد حالات مختلف أدله ، ولو به صورت ساده آن مى دانستند ( 124 ) ، وحتى قسمتى از اين ضوابط را كه در روايات راهنمايى شده است عملا به كار مى بستند ( 125 ) . با اين همه به رعايت شيوه محافظه كارانه وسنت گراى خود هرگز به فكر جدا كردن فقه از حديث ، وتدوين وترتيب كتاب هاى فقهى مستقل بر نيامدند واز نوشتن مطالب فقهى با عباراتى جز نص عبارات روايات مذهبي هراس ووحشت داشتند ( 126 ) . نوشته هاى فقهى اين گروه از محدثان مجموعه اى از متون روايات بود كه به ترتيب موضوعي دسته بندى شده ، وگاه أسانيد روايات نيز حذف گرديده بود ( 127 ) . محدثانى چون محمد بن يعقوب كلينى ( م 329 ) ، محمد بن الحسن بن أحمد بن الوليد ( م 343 ) ومحمد بن علي بن بابويه قمى - صدوق ( م 381 ) از اين گروه بوده اند ( 128 ) . گروه ديگر طرفدار پيروى بي قيد وشرط از أحاديث بوده وبا مباني أصول فقه وقواعد جرح وتعديل حديثي يك سر بيگانه ، واز قوانين استدلال وآداب بحث به كلى بي اطلاع بوده اند ( 129 ) . تمايلات افراطى اين گروه در جانبدارى از أحاديث ، همطراز گرايش افراطى حشويه در مذهب سنى بود كه از گرايش أصحاب الحديث در همان مذهب افراطى تر ، انحرافى تر وخشك‌تر بود ( 130 ) هر چند در تأليفات متكلمان شيعي قرن هاى چهارم وپنجم وششم اصطلاحاتى از قبيل حشويه ( 131 ) وومقلده ( 132 ) در كنار اصطلاحاتى چون أصحاب الحديث ( 133 ) واخباريه ( 134 ) بر تمامى هواداران گرايش

--> 124 - عده شيخ : 248 . 125 - كشف القناع : 207 - 214 / تونى ، رسالة في صلاة الجمعة : 97 . 126 - مبسوط شيخ 1 : 2 . 127 - از باب نمونه مقنع صدوق ( رك : ص 2 همين مأخذ ) . 128 - فهرست شيخ : 135 و 156 و 157 / تسترى ، رسالة في سهو النبي : 9 نيز ببينيد رسائل شيخ النصارى : 87 . 129 - عده شيخ : 248 / كشف القناع : 202 . 130 - افصاح مفيد : 77 / أوائل المقالات همو : 65 / تبصرة العوام رازي : 46 . 131 - المسائل العكبريه مفيد : 59 ر / أوائل المقالات أو : 86 / جواب أهل الحائر همو : 114 / النقض : 3 و 236 و 272 و 285 و 529 . نيز معتبر : 6 واز آنجا در الأصول الأصيلة فيض : 61 . 132 - جواب أهل الحائر : 112 / عده شيخ : 54 . 133 - ومشابهات آن . ببينيد رسالة في الرد على أصحاب العدد مفيد : 124 / أوائل المقالات أو : 80 و 81 و 87 و 88 و 89 و 92 و 101 و 108 و 118 / تصحيح الاعتقاد أو : 186 و 222 / سرويه أو : 222 و 223 / الموصلية الثالثة مرتضى : 40 الف / التبانيات أو : 2 / الطرابلسيات أو : 110 / رسالة في الرد على أصحاب العدد همو : 130 ب / سرائر : 5 و 249 / عده شيخ : 248 / غيبت أو : 3 ( نيز مبسوط از همو 1 : 2 ) . 134 - النقض : 3 و 236 و 272 و 282 و 285 و 458 و 529 و 568 - 569 / علامه ، نهاية الوصول : 200 پ . نيز شهرستانى : =