حوزه هاى علمي شيعي متن درسى بوده است . يكى ديگر از مصادر اصلى فن از اين ادوار ، بخش أصول فقه از كتاب الغنية سيد ابوالمكارم ابن زهره حلبى ( م 585 ) است ( 11 ) . كتاب المصادر في أصول الفقه سديد الدين محمود حمصى - دانشمند ومتكلم شيعي نيمه دوم قرن ششم - به دست ما نرسيده ( 12 ) ، ليكن بندهايى از آن در كتاب السرائر ابن إدريس هست ( 13 ) . پس از آن معارج الأصول محقق جعفر بن الحسن الحلى ( م 676 ) ، وسپس آثار أصولي علامه حسن بن يوسف بن المطهر الحلي ( م 726 ) مانند تهذيب الأصول ، مبادى الوصول ونهاية الوصول اين علم را با تحولاتى تازه همراه ساخت . پس از اين دوره كارهاى بسيارى از جانب دانشمندان شيعي به صورت تحشيه وشرح بر آثار علامه در أصول فقه انجام گرفت ، كه فهرست برخى از آنها در الذريعة ( 14 ) هست واز مشهورترين آنها ست شروح ضيائى وعميدى ( 15 ) كه در پيشبرد علم أصول فقه نقشى قابل توجه داشته است . شهيد أول شمس الدين محمد بن مكي العاملي ( م 786 ) اين دو شرح را در كتابي با نام جامع البين گردآورد وخود نيز مطالبى سودمند بر آن افزود ( 16 ) . حسن بن زين الدين العاملي فقيه مشهور آغاز قرن يازدهم ( م 1011 ) با تأليف متنى مرتب وپاكيزه در علم أصول فقه به عنوان مقدمه اى بر كتاب معالم الدين خود ، راه را براي بحثهاى متمركز بر روى مباحث أصول فقه به شكل تحشيه وشرح گشود ، واين گونه بحثها به سبب همين تمركز واظهار نظرها ونقد وايرادهاى دانشمندان در مورد واحد ، با توجه به اظهارات وآراء ديگر در همان جا ، در پيشبرد أصول فقه بسيار مؤثر افتاد . دقيق ترين نظرات علمي در اين باب در قرن يازدهم وسيله سلطان العلماء حسين بن رفيع الدين محمد مرعشى مازندرانى ( م 1064 ) يكى از حاشية نويسان بر معالم ابداع واظهار گرديده است . زبده تأليف بهاء الدين محمد عاملي ( م 1030 ) ووافيه تأليف عبد الله بن محمد تونى ( م 1071 ) از متون مشهور أصولي قرن مزبور است . در قرن دوازدهم اخباريگرى كه دشمن سرسخت علم أصول فقه بود به مرور بر محيط مذهبي

--> 11 - چاپ شده در مجموعهء الجوامع الفقهية ( تهران - 1276 ) : 523 - 549 . 12 - ذريعة 21 : 95 . 13 - السرائر : 409 - 410 . 14 - ج 6 ، ص 54 - 55 / ج 13 : 165 - 170 / ج 14 : 52 - 54 . 15 - يعنى منية اللبيب از ضياء الدين عبد الله بن مجد الدين محمد الأعرجي الحسيني ، وشرح التهذيب از عميد الدين عبد المطلب بن مجد الدين محمد الأعرجي الحسيني ، خواهر زادگان علامه حلى كه هر دو برادر از دانشمندان ميانه قرن هشتم بوده‌اند ( ذريعة 13 : 168 ) . 16 - ذريعة 5 : 43 - 44 .