احمد اديب پيشاورى

7

نگارستان عجائب و غرائب ( فارسى )

بهر صورت وقتىكه به مطالعهء آن بگذرد بر وقتى كه به مصرف قرائت مطالب شورانگيز مفسد اخلاق برسد ترجيح دارد . چه اگر در نتيجهء آشنائى با داستانها از آن سودى گرانمايه به خواننده نرسد از ضرر فساد اخلاقى كه در خواندن برخى از آثار منتشره محرز و مسلم است بر كنار خواهد بود . تشويق آقاى ادبيه به نشر اين نسخه كمياب كه در زمان تأليف آن در هند نوشته شده است براى ارائهء سندى اصيل از واقع امر و حقيقت انفصال ولايات غربى رود اتك يا سند از كشور هند و الحاق قسمتى از كشمير و پنجاب با كابل و مولتان و سند تا دهانهء رود سند به ايران در روزگار شاهنشاهى نادر بوده است ، چنان كه مؤلف پيشاورى در داستان طفل فالج پتان حادثه را در عهد سلطنت نادر شاه بر پيشاور قيد كرده است - بعدها احمد شاه ابدالى يا درانى نخستين پادشاه مستقل قندهار ، صوبهء كابل و غزنين و ايالات غربى رود سند را به حكم ميراث از دولت نادرى تصرف كرد و از آنها افغانستانى ساخت كه قسمتهائى از آن ولايات تا پايان سلطنت درانيها بر افغانستان هنوز از هند جدا بود و بعدها تنها صوبهء كابل و غزنى بطور دائم ضميمهء افغانستان ماند ، تا آنكه عهدنامهء گندمك و مرزبندى ديوران ناحيهء پيشاور را دوباره به هند برگردانيد و بعد از تجزيه به پاكستان پيوست . بايد دانست كه پيشاور تنها شهر قديمى پارسى زبان پنجاب در مغرب رود سند است كه هنوز در نتيجهء ناسازگارى لهجه‌هاى پشتو و پنجابى و اردو با زبان انگليسى و كوشش هريك براى احراز تقدم استعمال ، مقام پارسى در آن ميانه محفوظ مانده است . ممكن است گرده‌هاى اول از اين اثر بديع پس از انتشار كتاب در كتابخانه‌هاى خصوصى پيشاور بدست آيد و بر ثروت فارسى محصول ناحيهء پيشاور بيفزايد . 12 / 11 / 1341 محمد - محيط طباطبائى