شمس الدين محمد بن محمود آملي
95
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )
اوسط است و اوسط مثل و ربع اصغر و مضاف از طرف حدت است و در ثانى چنين 2824 ، 35 و اعظم مثل و ربع اوسط است و وسط مثل و ربع اصغر و مضاف از طرف ثقل و اما فصل بعد از بعدى اعظم هم منقسم بود بعملى و نظرى . اما عملى از قانون كه ذكر رفت معلوم شود چه غايت اين فصل تعيين مخرج نغمه بود متوسط ميان دو نغمه در حدت و ثقل كه به احد الطرفين نسبت بعد مفصول داشته باشد و چون مخرج طرفين معين بود تعيين مخرج نغمه بر نسبت بعد معلوم از طرف حدت يا ثقل بحسب آن قانون توان كرد . و اما نظرى عبارت از آن باشد كه دو عدد از اعدادى كه بر نسبت بعد مفصول منه باشد طلب كنيم . و همچنين بر نسبت مفصول عنه حاصل كنند پس اگر فصل از طرف حدت خواهند طرفين مفصول عنه را در اصغر مفصول ضرب كنند و طرفين سازند و مضروب اصغر مفصول عنه را در اعظم مفصول واسطه مثلا خواستيم كه كل و سدس را از كل و ربع فصل كنيم اقل اعداد بر نسبت اول 6 و 7 بود و بر نسبت ثانى 4 و 5 . پس اگر فصل از طرف حدت كنند مضروب 4 در 6 و 5 در شش اعنى 24 و 30 طرفين باشند و واسطه مضروب 4 در 7 و اعداد بر اين صورت 24 ، 28 ، 35 و ظاهر است كه طرفين بر نسبت مثل و ربعست و واسطه با طرف احد بر نسبت مثل و سدس و اگر فصل از طرف ثقل كنند مضروب 4 در 7 و 5 در 7 اعنى 28 و 35 طرفين باشند و واسطه 6 و 5 بر اين صورت 28 و 30 و 35 و ظاهر است كه طرفين بر نسبت مثل و ربع است و اعظم باوسط بر نسبت مثل و سدس و از آنچه ذكر رفت معلوم شود كه چون ذو الاربع را از ذو الكل فصل كنند ذو الخمس بماند و چون از ذو الخمس فصل كنند طنينى بماند و چون كل و ربع را از ذو الخمس فصلكنند كل و خمس بماند و چون كل و سدس را از ذو الاربع فصلكنند كل و سبع بماند و تفاصيل اين را در جدول ذكر كنند و ايراد آن اين جا تعذرى دارد .