شمس الدين محمد بن محمود آملي

518

نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )

پس ابتدا از خانه آخر كنند كه 16 در آنجا موضوع باشد و به عكس آنچه اول رفته باشند باز گردند ، اما طول و عرض را مختلف نگردانند بدانمعنى كه اگر اول در طول رفته باشند اكنون هم به طول روند ، اما در جهت مخالفت كنند بدانمعنى كه اگر اول بجهة يمين رفته باشند در آخر بجهة يسار روند و بر عكس ، و اگر اول بجانب قدام رفته باشند در آخر بجانب خلف روند و 16 را واحد گيرند ، و همچنين بر ولاى اعداد خانها ميشمارند و هر جا كه ممتلى باشد از آن ميگذرند اما اعداد او را اعتبار ميكنند و هر خانه كه خالى باشد عدد او را آن جا نهند ، و چون خانهاى يكسطر تمام شود با خانهاى آنسطر مىروند كه در پهلوى او باشد و طريقه اول را نگاه ميدارند تا مجموع اعداد را وضعكنند و اگر اين مربع زياده از 4 در 4 باشد مثلا همچو هشت در هشت آن مربع را به 4 در 4 منقسم گردانند و بزواياى آن نقطها نهند تا از يكديگر ممتاز شوند ، پس هم بر آن طريق كه 4 در 4 گفته شد واحد را در هر قطر كه خواهند وضع كنند و در طول يا عرض بروند و خانها ميشمارند و هر خانه كه غير قطر مربعات باشد كه اصل بر آن منقسم شده باشد در آن جا عدد وضع نكنند و هر خانه كه قطر باشد به هر مربعى كه باشد اعداد نوبت را آن جا وضع ميكنند تا بر اينطريق مجموع خانهاى اقطار مربعات را ممتلى گردانند ، پس از بيت اخير آن اعنى آن بيت كه عدد آخر در آن جا است ابتدا كنند و آن را واحد فرض كنند و هم بر آن طريقه كه در 4 در 4 گفته شد مجموع بيوت خاليه را ممتلى كنند . و از اين طريق هشت وجه معلوم شود زيرا كه واحد را 4 وضعست و هر وضعى را به دو طريق ميتوان رفت در طول يا عرض و ما مربع 4 را بر يكوضع و مربع 8 را بر وضعى ديگر بنهيم تا باقى را بدان قياس كنند ، اما در مربع 4 واحد را در قطر اول بنهيم و در جهت عرض ميائيم كه جهة يسار است و خانها را ميشماريم و 2 از اعداد دويمست در آنجا ننهيم كه خانه قطر