شمس الدين محمد بن محمود آملي
427
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )
شش درهم شد . پس مجهول سيم باشد كه واسطه دويم است شش را در عدد ايام ماه ضرب كنند و حاصلرا كه 180 است بر 18 قسمت كنند تا ده بيرون آيد كه آن مدت عمل بود و اگر گويند كه جامهاى است ده گز و عرض او سه گز و سه ربع گز قيمت او دوازده درهم و قيمت دو گز و نيم از آن در يك گز و ربعى عرض چند باشد ارباع آنجامه را كه چهلست در ارباع عرض او كه پانزده است ضرب كنند تا ششصد ربع حاصلشود و ارباع دو گز و نيم را كه ده ربع باشد در ارباع يك گز و ربع عرض كه 5 ربعست ضرب كنند تا 50 حاصل شود . پس همچنان شود كه پرسند ششصد به دوازده درهم است پنجاه به چند باشد جواب ظاهر شود . باب پنجم در خطائين و آن عبارت است از كيفيت استخراج مجهول عددى از وقوع خطاى دو نوبت و ضابطه در اين باب آنست كه چون از مجهول سؤالكنند عددى بهر وجه كه اتفاق افتد بگيرند و آن را مال اول نام نهند و با مسئله او مطابقه كنند اگر موافق باشد خود ظاهر است . و اگر نباشد زيادتى تفاوتيكه ميان آن و ميان انچه با سايلست بگيرند و آن را خطاى اول نام كنند و عددى ديگر بستانند بهر وجه كه اتفاق افتد و آن را مال ثانى نام كنند و آنچه سايل فرموده باشد بجاى آرند اگر موافق آيد جواب بيرون آمده باشد و اگر موافق نيامده باشد زيادتى تفاوتيكه ميان آن و ميان آنچه با سايل باشد بگيرند و آن را خطاى دويم نام نهند . پس مال اول او را در خطاى دويم ضرب كنند و مال دويم را در خطاى اول و حينئذ اگر آن هر دو خطا زايد يا ناقص باشند فصل ميان آن دو مبلغ حاصلرا از ضرب بر فضل بين الخطائين قسمت كنند و اگر يكى زايد باشد و ديگرى ناقص